Lalka TOM II Rozdział 4

W opisanym fragmencie powrót Stanisława Wokulskiego do Warszawy po długiej nieobecności wywołuje ogromną radość u jego wiernego przyjaciela i współpracownika, pana Ignacego Rzeckiego. Spotkanie dawnych przyjaciół w zagraconym pokoiku pełne jest ciepła, wzruszenia oraz szczerej nostalgii, przeplatanych wspólnym posiłkiem i piciem wina. Rozmowa szybko schodzi na temat wojennych doświadczeń Wokulskiego, jego niesamowitego sukcesu finansowego oraz bolesnych wspomnień z czasu tułaczki. Choć bohater dorobił się ogromnego majątku, przyznaje, że motorem jego działań była przede wszystkim głęboka tęsknota za krajem oraz chęć wyrwania się z dusznego środowiska dawnych uprzedzeń społecznych. Kulminacyjnym punktem spotkania staje się przejście do sklepu, gdzie Wokulski potajemnie dopytuje o finansowe kłopoty i losy arystokratycznej panny Łęckiej, co ujawnia jego prawdziwe, ukryte motywacje oraz niezmienną, obsesyjną miłość. Tekst ukazuje zatem zderzenie dawnych ideałów z gorzką rzeczywistością oraz psychologiczny portret jednostki rozdartej między pragnieniem sukcesu a bolesnym uczuciem osamotnienia.