#bhagavadgita અધ્યાય 6 શ્લોક 47

શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા – અધ્યાય ૬, શ્લોક ૪૭ 🕉️ સંસ્કૃત શ્લોક योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना । श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ४७ ॥ સરળ ગુજરાતી અર્થ શ્રીકૃષ્ણ કહે છે કે બધા યોગીઓમાં તે યોગી મને સૌથી શ્રેષ્ઠ લાગે છે, જે શ્રદ્ધાપૂર્વક મારું ભજન કરે છે અને પોતાના અંતરાત્માને મારામાં જોડીને રાખે છે. વિસ્તૃત આધ્યાત્મિક સમજ આ શ્લોક શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાના છઠ્ઠા અધ્યાયનો અંતિમ શ્લોક છે. આમાં શ્રીકૃષ્ણ ધ્યાનયોગની ચર્ચાને ભક્તિના મહત્ત્વ સાથે પૂર્ણ કરે છે. તેઓ સમજાવે છે કે યોગનો હેતુ માત્ર મનને શાંત કરવો કે એકાગ્રતા વધારવી નથી, પરંતુ પોતાના અંતરને પરમાત્મા સાથે જોડવું પણ છે. ૧. યોગિનામપિ સર્વેષામ્ — બધા યોગીઓમાં માણસ આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે અનેક માર્ગ અપનાવી શકે છે. કોઈ તપ કરે છે, કોઈ જ્ઞાન મેળવે છે, કોઈ ધ્યાન કરે છે અને કોઈ નિઃસ્વાર્થ કર્મ કરે છે. શ્રીકૃષ્ણ આ બધા માર્ગોની ચર્ચા કર્યા પછી શ્રદ્ધાપૂર્વક પરમાત્મા સાથે જોડાયેલા યોગીને વિશેષ સ્થાન આપે છે. યોગનો સાચો ભાવ ત્યારે વિકસે છે, જ્યારે મન, બુદ્ધિ અને હૃદય એક ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક ધ્યેય તરફ વળે છે. ૨. મદ્‌ગતેનાન્તરાત્મના — અંતરાત્માને પરમાત્મામાં જોડવો આ શબ્દનો અર્થ છે પોતાના અંતરાત્માને શ્રીકૃષ્ણમાં સ્થિર રાખવો. તેનો અર્થ સંસારનાં કર્તવ્યો છોડવાનો નથી. ગૃહસ્થ વ્યક્તિ પરિવારની જવાબદારી નિભાવતાં, કર્મચારી પોતાની ફરજ બજાવતાં અને શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓને ભણાવતાં પણ પરમાત્માનું સ્મરણ રાખી શકે છે. જ્યારે માણસ દરેક કાર્ય સત્ય, નિષ્ઠા અને સમર્પણભાવથી કરે છે, ત્યારે તેનું સામાન્ય જીવન પણ આધ્યાત્મિક સાધના બની શકે છે. ૩. શ્રદ્ધાવાન્ — શ્રદ્ધાનું મહત્ત્વ શ્રદ્ધા એટલે પોતાના આધ્યાત્મિક માર્ગ પ્રત્યેનો સાચો વિશ્વાસ અને નિષ્ઠા. સાધનામાં ક્યારેક મન ભટકે છે, મુશ્કેલીઓ આવે છે અને તરત પરિણામ મળતું નથી. તેમ છતાં જે વ્યક્તિ ધીરજપૂર્વક સારા માર્ગ પર ચાલે છે, તે શ્રદ્ધાનું મહત્વ સમજે છે. શ્રદ્ધા માણસને મુશ્કેલીમાં સ્થિર રહેવામાં, સદાચાર જાળવવામાં અને આત્મવિકાસ માટે સતત પ્રયત્ન કરવામાં મદદ કરે છે. ૪. ભજતે યો મામ્ — ભક્તિનો સાચો અર્થ ભક્તિનો અર્થ માત્ર પૂજા કરવી, ભજન ગાવું કે મંત્રજાપ કરવો નથી. આ બધાં ભક્તિનાં સુંદર સાધનો છે, પરંતુ ભક્તિનો વ્યાપ વધુ વિશાળ છે. સાચી ભક્તિમાં આ ગુણોનો સમાવેશ થાય છે: પરમાત્મા પ્રત્યે પ્રેમ અને કૃતજ્ઞતા. પોતાના કર્તવ્યો પ્રત્યે નિષ્ઠા. બીજાં પ્રત્યે દયા અને કરુણા. અહંકાર અને સ્વાર્થ ઘટાડવાનો પ્રયત્ન. સત્ય અને ધર્મના માર્ગે ચાલવું. જ્યારે માણસ પોતાના જીવનમાં આ ગુણો ઉતારે છે, ત્યારે તેની ભક્તિ માત્ર ધાર્મિક ક્રિયા ન રહેતાં જીવન જીવવાની રીત બની જાય છે. ૫. યુક્તતમઃ — શ્રેષ્ઠ રીતે જોડાયેલો યોગી શ્રીકૃષ્ણના મત પ્રમાણે શ્રદ્ધાપૂર્વક પરમાત્માની ભક્તિ કરનાર યોગી સર્વોત્તમ છે. તેનું કારણ એ છે કે તેની સાધના માત્ર શરીર કે બુદ્ધિ પૂરતી મર્યાદિત રહેતી નથી; તેમાં મન, હૃદય અને સમગ્ર જીવનનો સમાવેશ થાય છે. આવો યોગી સુખમાં અહંકારથી બચવાનો અને દુઃખમાં ધીરજ રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે. તે પોતાનાં કર્તવ્યો નિભાવે છે, પરંતુ પરિણામ પ્રત્યેની અતિશય આસક્તિ ઘટાડે છે. ૬. આ શ્લોકનો જીવન સાથેનો સંબંધ આપણે ઘણી વાર શાંતિ મેળવવા માટે બહારની પરિસ્થિતિ બદલવાનો પ્રયત્ન કરીએ છીએ. પરંતુ ગીતા સમજાવે છે કે આંતરિક શાંતિ માટે મનની દિશા બદલવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. દૈનિક જીવનમાં આ શ્લોકનો અભ્યાસ આ રીતે કરી શકાય: સવારે થોડો સમય ધ્યાન અથવા પ્રાર્થનામાં વિતાવવો. દિવસ દરમિયાન પોતાનાં કર્તવ્યો નિષ્ઠાથી બજાવવાં. મુશ્કેલી આવે ત્યારે ઉતાવળથી પ્રતિક્રિયા આપવાને બદલે શાંત રહીને વિચારવું. સફળતા મળે ત્યારે કૃતજ્ઞતા રાખવી. રાત્રે પોતાના વર્તનનું આત્મનિરીક્ષણ કરવું. આવા નાના પ્રયત્નોથી જીવનમાં ધીમે ધીમે શાંતિ, સંયમ અને સમર્પણનો વિકાસ થઈ શકે છે. આ શ્લોકનો મુખ્ય સંદેશ: યોગની પૂર્ણતા ત્યારે પ્રગટે છે, જ્યારે સાધક શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને આંતરિક જોડાણ સાથે પોતાનું જીવન પરમાત્માને સમર્પિત કરે છે.