A BESOJMË NË TË NJËJTIN ZOT? Një Zot – por jo e njëjta njohje për Të (Dom Shtjefen Dodes)

Pyetja nëse të krishterët dhe myslimanët besojnë në të njëjtin Zot nuk mund të marrë një përgjigje të thjeshtë vetëm me “po” ose “jo”. Sipas mësimit katolik, duhet të bëjmë një dallim themelor: myslimanët synojnë ta adhurojnë Krijuesin e vetëm të qiellit dhe të tokës, por nuk e njohin dhe nuk e rrëfejnë Hyjin në të njëjtën mënyrë si të krishterët. Fjala “Allah” nuk është emri i një hyjnie tjetër; në arabisht do të thotë “Hyj” dhe përdoret edhe nga të krishterët arabë. Çështja e vërtetë, pra, nuk është emri që përdorim, por çfarë besojmë për Hyjin. Koncili II i Vatikanit, në Nostra aetate dhe Lumen gentium, mëson se myslimanët adhurojnë Hyjin një, të gjallë, të mëshirshëm dhe Krijuesin e qiellit e të tokës. Prandaj një katolik nuk mund të thotë se myslimanët adhurojnë “një hyjni krejt tjetër”. Por po aq e gabuar do të ishte të thuhej se krishterimi dhe Islami kanë të njëjtin koncept për Hyjin. Pika vendimtare e dallimit është Trinia dhe Jezu Krishti. Të krishterët besojnë në një Hyj të vetëm, por këtë Hyj e njohin si Atë, Bir dhe Shpirt Shenjt. Trinia nuk është besim në tre zota, por në një Hyj të vetëm në tri Persona. Kur krishterimi e quan Jezusin “Bir të Hyjit”, nuk nënkupton një lindje biologjike, por Birin e amshuar, “Hyj prej Hyjit, Dritë prej Dritës”. Në fund, pyetja për Hyjin bëhet pyetje për Jezusin. Islami e sheh Jezusin si profet, ndërsa krishterimi rrëfen se Fjala e amshuar e Hyjit u bë njeri. Për të krishterin, Hyji nuk ka dërguar vetëm një mesazh: Ai vetë ka ardhur ndër ne në Krishtin. Prandaj dallimi më i thellë mes krishterimit dhe Islamit mund të përmblidhet në një emër: Jezu Krishti. Kisha pranon se njeriu mund të arrijë në njohjen e Krijuesit edhe përmes arsyes dhe krijimit, por njëkohësisht pohon se plotësia e zbulimit të Hyjit është në Jezu Krishtin. Nga këndvështrimi i krishterë, koncepti islam për Hyjin është real në ato të vërteta që pohon për Krijuesin një, por mbetet i paplotë sepse nuk pranon Trininë dhe hyjninë e Krishtit. Kështu shmangen dy skaje: relativizmi, që thotë “gjithçka është njësoj”, dhe karikatura, që thotë “nuk kemi asgjë të përbashkët”. Vetëm pohimi “besoj në një Zot” nuk mjafton për besimin e krishterë. Besimi i krishterë është takim me Krishtin, përgjigje ndaj Atit dhe jetë në Shpirtin Shenjt. Prandaj respekti ndaj myslimanit nuk kërkon që i krishteri të fshehë bindjen se në Krishtin është dhënë plotësia e së vërtetës. Të thuash “mendoj se gabon” nuk është fyerje; problemi fillon vetëm kur nga mospajtimi kalojmë në përçmim, mohimin e dinjitetit ose të lirisë së tjetrit. Episodi thekson gjithashtu se dialogu i mirë kërkon që fillimisht ta kuptojmë drejt besimin e tjetrit. Nuk duhet të kritikojmë një karikaturë të Islamit, as myslimani një karikaturë të Trinisë. Parimi i artë është: nëse tjetri nuk e njeh veten në përshkrimin që i bëjmë besimit të tij, ndoshta ende nuk jemi gati ta kritikojmë. Përfundimi është i ekuilibruar: ekziston një Krijues i vetëm; myslimani, kur i drejtohet Krijuesit një, synon Hyjin e vetëm. Por i krishteri beson se ky Hyj e ka zbuluar plotësisht misterin e vet në Jezu Krishtin, si Atë, Bir dhe Shpirt Shenjt. Kjo njohje nuk duhet të prodhojë arrogancë, por dëshmi. Dialogu nuk synon të krijojë një “fe të tretë” mes krishterimit dhe Islamit, por të na aftësojë të themi: “Do të të dëgjoj me respekt, por do të të them me ndershmëri edhe atë që besoj.” Me pak fjalë: Një Zot – por jo e njëjta njohje për Të. Një Krijues – por dallim themelor në mënyrën se si Hyji njihet dhe rrëfehet. Për të krishterin, fjala përfundimtare për Hyjin është Jezu Krishti.