KPSS - AGS 2026 TARİH SORU ÇÖZÜMÜ | SORU 29 / 89

Uygurlarda Yerleşik Hayat, Mimari ve Sanatın Gelişimi Uygurlar, 762 yılında Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinini resmi din olarak kabul etmişlerdir. Maniheizm’in et yemeyi ve kan dökmeyi yasaklayan yapısı, bozkırın hayvancılığa ve savaşçılığa dayalı göçebe yaşam tarzını değiştirerek Türkleri toprağa bağlı yerleşik hayata yönlendirmiştir. Bu zihniyet ve yaşam değişimi, Türk mimari ve sanat tarihinde adeta bir kırılma noktası oluşturmuştur: 1. Mimaride Yaşanan Köklü Dönüşüm • İlk Türk Şehirleri (Balık): Taşınabilir çadır (otağ) yerini kerpiç, tuğla ve ahşaptan yapılan kalıcı evlere bırakmıştır. Surlarla çevrili, düzenli caddeleri ve mabetleri olan bu ilk Türk şehirlerine "Balık" denmiştir (Örn: Ordu-Balık / Karabalgasun, Beşbalık, Koço). • Tapınak Mimarisi (Stupa): Maniheizm ve Budizm dinlerinin ibadet ihtiyacı doğrultusunda Stupa adı verilen kubbeli, çok odalı tapınaklar inşa edilmiştir. Bu yapılar, ileride Türk-İslam mimarisinde görülecek olan türbe, kubbe ve külliye mimarisinin ilk temellerini oluşturur. • Saray ve Sivil Mimari: Kağanlar ve soylular için çok katlı saraylar, kamusal binalar ve ticari depolar inşa edilerek mimaride nitelikli bir çeşitlilik sağlanmıştır. 2. Görsel ve Plastik Sanatlardaki Gelişim • Duvar Resmi (Fresko): Tapınak ve saray duvarları, henüz yaş olan sıva üzerine boyalarla yapılan resimlerle süslenmiştir. Uygur fresklerinde rahip tasvirleri, dini ritüeller, doğa motifleri ve insan yüzleri ince bir işçilikle resmedilmiştir. Bu eserler, Türk resim sanatının en olgun ilk örnekleridir. • Minyatür Sanatı: Yazma kitapları ve tapınak metinlerini resimlemek amacıyla minyatür sanatı geliştirilmiştir. Uygur minyatür üslubu; canlı renkleri, çizgi ustalığı ve portre detaylarıyla Büyük Selçuklu ve Osmanlı minyatür sanatına doğrudan kaynaklık etmiştir. • Heykel Sanatı: Göktürklerde daha sert ve yalın olan taş heykelcilik (balbal) geleneği; Uygurlarda Budizm etkisiyle alçı, kil ve ahşaptan yapılan daha yumuşak hatlı Buda ve rahip heykellerine dönüşmüştür.