اندیشه فلسفی مارکس (جلسه اول بخش اول)

در این دوره به بررسی دیدگاه‌ها و اندیشه‌های مارکس می‌پردازیم. تمرکز اصلی بحث بر مارکسِ فیلسوف خواهد بود؛ به‌ویژه بخش‌هایی از آثار او که مستقیماً با مسائل فلسفی ارتباط دارند. احتمالاً شنیده‌اید که مارکس در اواخر عمر خود در یکی از مصاحبه‌ها گفته بود: «من مارکسیست نیستم.» این جمله نیازمند توضیح است و در واقع می‌تواند نقطه آغاز بحث ما باشد. حتی در سال‌های پایانی زندگی مارکس، آنچه او و انگلس نوشته بودند، به تدریج به شکل تفسیری خاص از مارکسیسم عرضه شد؛ تفسیری که مارکس احساس می‌کرد لزوماً بیانگر اندیشه خودش نیست. از این جهت، بسیاری از آثاری که در ایران درباره مارکس نوشته شده‌اند، چندان برای شناخت اندیشه واقعی مارکس مفید نیستند و گاهی حتی موجب بدفهمی آثار او شده‌اند. همین مسئله را درباره برخی تفاسیر مارکس در کشورهای دیگر نیز می‌توان مطرح کرد. در مورد مارکسیسم خارج از ایران نیز باید میان جریان‌های مختلف تمایز قائل شد؛ برای مثال، مارکسیسم رسمی در کشورهای سوسیالیستی مانند شوروی، اروپای شرقی و چین، در بسیاری از موارد تنها بخشی محدود از اندیشه مارکس را برجسته کرده و نمی‌توان آن را به‌سادگی با تمام اندیشه مارکس یکی دانست. به‌خصوص نوشته‌های رسمی احزاب کمونیست این کشورها، لزوماً ارتباط مستقیمی با فلسفه و اندیشه اصلی مارکس ندارند. بنابراین، برای فهم مارکس باید بیشتر به پژوهش‌های انجام‌شده در اروپای غربی و جریان‌های گوناگون مارکسیستی توجه کنیم؛ جریان‌هایی که در طول قرن بیستم شکل گرفتند و تلاش کردند آثار مارکس را مستقل از قرائت‌های رسمی و ایدئولوژیک دوباره بررسی و تفسیر کنند. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------- دکتر جواد طباطبایی (۱۴ دسامبر ۱۹۴۵–۲۸ فوریه ۲۰۲۳) ( ۲۳ آذر ۱۳۲۴ - ۹ اسفند ۱۴۰۱ ) استاد و پژوهشگر برجسته فلسفه سیاسی در دانشگاه تهران بود . او پس از دریافت دکترای فلسفه سیاسی خود از دانشگاه سوربن فرانسه ، با تدریس در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و سپس معاونت دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، فعالیت خود را در ایران آغاز کرد . طباطبایی با بیش از ۱۵ جلد کتاب و صدها ساعت درسگفتار و صدها مصاحبه و مقاله از پرکارترین پژوهشگران و مدرسان اندیشه سیاسی در ایران است . وی در آثار خود نظریات «زوال اندیشه سیاسی در ایران» « انحطاط اندیشه سیاسی در ایران » « تصلب سنت قدمائی » « امتناع اندیشه در ایران » « شرایط امتناع و شرایط امکان » « نظریه ایرانشهری که ناتمام ماند » را مطرح نمود؛ وی به بررسی علل عقب‌ماندگی تمدنی سیاسی و فکری در ایران پرداخت . آثار او مانند مجموعه کتابهای « جدال قدیم و جدید» و « تاملی درباره ایران» و « این خلدون و علوم اجتماعی » تأثیر زیادی بر مباحث مدرنیته در ایران داشتند . طباطبایی اصلی‌ترین متفکر سیاسی معاصر ایران، به‌ویژه در زمینه فلسفه سیاسی و فلسفه مدرنیته است. #دکتر_طباطبایی #جواد_طباطبایی #مارکس #مارکسیست