جهان چگونه به پایان می‌رسد؟ - مستند

00:00 افتتاحیه 03:41 فصل اول پیکان بی‌بازگشت 11:06 پایان قطعی نیست 14:43 فصل دوم مرگ خانه‌ی ما 20:05 فصل سوم آخرین ستارهها 27:30 فصل چهارم گورستان ماده 32:25 فصل پنجم فرمانروایان تاریکی 38:59 فصل ششم پایانی که اتفاق نمی‌افتد 48:20 اکنون ----------- ----------- جهان چگونه به پایان می‌رسد؟ نه انسان. نه زمین. نه حتی خورشید. اگر ساعت کیهان را آن‌قدر جلو ببریم که آخرین ستاره‌ها خاموش شوند و حتی سیاهچاله‌ها هم از میان بروند، چه چیزی باقی خواهد ماند؟ در این مستند، سفری را به آینده‌ای آغاز می‌کنیم که تمام تاریخ انسان و حتی عمر کنونی جهان در برابر آن تقریباً ناچیز به نظر می‌رسد؛ سفری از امروز تا یکی از مهم‌ترین سناریوهای علمی درباره سرنوشت نهایی کیهان: «مرگ حرارتی جهان». برای فهم این پایان، ابتدا باید با یکی از بنیادی‌ترین قوانین طبیعت آشنا شویم: قانون دوم ترمودینامیک و مفهوم «آنتروپی». چرا قهوه‌ی داغ سرد می‌شود اما خودبه‌خود دوباره گرم نمی‌شود؟ چرا لیوان شکسته دوباره به حالت اول برنمی‌گردد؟ چرا ستاره‌ها سوخت خود را مصرف می‌کنند و چرا زمان برای ما فقط در یک جهت حرکت می‌کند؟ مسئله فقط تمام شدن انرژی نیست. جهان برای ساخت ستاره، حیات و ساختارهای پیچیده به «تفاوت» نیاز دارد؛ تفاوت میان گرم و سرد، انرژی متمرکز و انرژی پراکنده. هرچه این تفاوت‌ها کمتر شوند، توانایی انجام کار نیز کاهش پیدا می‌کند. سپس به آینده‌ی کیهان می‌رویم. جهان در حال انبساط است و این انبساط امروز شتاب گرفته؛ پدیده‌ای که با «انرژی تاریک» مرتبط می‌دانیم. اما هنوز ماهیت واقعی انرژی تاریک را نمی‌شناسیم و به همین دلیل سرنوشت جهان نیز با قطعیت مشخص نیست. آیا جهان به مرگ حرارتی می‌رسد؟ آیا «گسست بزرگ» ممکن است؟ یا شاید روزی انبساط متوقف شود و «رمبش بزرگ» آغاز شود؟ در این ویدیو، مسیر اصلی را بر اساس سناریویی دنبال می‌کنیم که در آن انبساط جهان ادامه پیدا می‌کند. ابتدا به آینده‌ی زمین و خورشید می‌رویم. خورشید برای همیشه پایدار نیست. در میلیاردها سال آینده، شرایط زیست‌پذیر زمین از بین می‌رود و خورشید سرانجام به یک غول سرخ و سپس یک کوتوله‌ی سفید تبدیل می‌شود. اما مرگ خورشید هنوز ابتدای داستان است. کوتوله‌های سرخ می‌توانند تریلیون‌ها سال دوام بیاورند. با گذشت زمان، تولد ستاره‌های تازه کمتر و کمتر می‌شود تا دوران ستاره‌ها به پایان نزدیک شود و جهان به گورستانی از کوتوله‌های سفید، ستاره‌های نوترونی، سیارات سرد و دیگر بقایای ستاره‌ای تبدیل شود. در این مرحله با پرسش دیگری روبه‌رو می‌شویم: آیا خودِ ماده هم ابدی است؟ آیا پروتون‌ها روزی واپاشی می‌کنند؟ پاسخ این سؤال هنوز مشخص نیست و می‌تواند آینده‌ی بسیار دور ماده را تغییر دهد. پس از آن، سیاهچاله‌ها به یکی از آخرین ساختارهای بزرگ جهان تبدیل می‌شوند. اما طبق محاسبات استیون هاوکینگ، حتی سیاهچاله‌ها نیز ابدی نیستند. «تابش هاوکینگ» نشان می‌دهد که آن‌ها می‌توانند در طول زمان انرژی و جرم از دست بدهند. بزرگ‌ترین سیاهچاله‌ها ممکن است تا حدود ۱۰ به توان ۱۰۰ سال دوام بیاورند، اما اگر این پیش‌بینی درست باشد، دوران آن‌ها نیز سرانجام پایان خواهد یافت. و آنجاست که به مفهوم «مرگ حرارتی جهان» می‌رسیم. مرگ حرارتی به معنای نابودی کامل انرژی یا رسیدن ساده‌ی جهان به صفر مطلق نیست. مسئله، از میان رفتن تدریجی تفاوت‌هایی است که می‌توان از آن‌ها برای انجام کار استفاده کرد. جهان ممکن است همچنان وجود داشته باشد، اما دیگر ستاره‌ای نمی‌سوزد، ساختار پیچیده‌ای شکل نمی‌گیرد و منابع قابل استفاده‌ی انرژی تقریباً از میان رفته‌اند. نه انفجار نهایی‌ای رخ می‌دهد. نه پرده‌ای فرو می‌افتد. نه ساعت بزرگی به صفر می‌رسد. پایان جهان شاید یک حادثه نباشد؛ بلکه روندی بسیار طولانی باشد. جهانی با نور کمتر، رویدادهای کمتر، تفاوت‌های کمتر و امکان کمتر برای شکل‌گیری چیزهای تازه. و در پایان، دوباره به اکنون برمی‌گردیم. به جهانی که هنوز روشن است. ستاره‌ها هنوز می‌سوزند. انرژی هنوز جریان دارد. حیات هنوز ممکن است. و ماده، در گوشه‌ای از کیهان، به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند درباره‌ی سرنوشت خودش سؤال کند. شاید سؤال نهایی فقط این نباشد که جهان چگونه می‌میرد. شاید سؤال دشوارتر این باشد: آیا چیزی برای مهم بودن، حتماً باید ابدی باشد؟ اگر به موضوعاتی مانند پایان جهان، مرگ حرارتی، آنتروپی، آینده زمین، مرگ خورشید، سیاهچاله‌ها، تابش هاوکینگ، انرژی تاریک، گسست بزرگ، رمبش بزرگ و آینده‌ی کیهان علاقه‌مند هستید، این مستند سفری است به دورترین آینده‌ای که فیزیک امروز می‌تواند درباره‌ی آن سخن بگوید.