အမှတ်စဉ်-၁ စိတ်ပိုင်း-၁ (ပါဠိစာလုံးဆင့် ဖတ်နည်း နှင့် ရတနာသုံးပါး ရှိခိုးခြင်း)

ပါဠိစာလုံးဆင့် ဖတ်နည်း ၁။ နှစ်လုံးဆင့်မှာ၊ အထက်သာ၊ သတ်ပါမြဲဧကန်။ ၂။ သဝေလည်းထိုး၊ တ-သတ်မျိုး၊ ဖတ်ရိုး စ-သတ်သံ။ ၃။ သဝေလည်းထိုး၊ န-သတ်မျိုး၊ ဖတ်ရိုး င-သတ်သံ။ ၄။ သဝေရေးချ၊ သတ်မြင်က၊ မှတ်ကြ ၀-ဆွဲသံ။ ၅။ ဟ-ထိုး ၀ဆွဲ၊ ရရစ် ယပင့်၊ တွေ့လျင်းက၊ နှစ်၀တာဝန်၊ ကျေပွန်စေရန်၊ အသံအသတ်၊ ယူမြဲမှတ်။ ၁။ နှစ်လုံးဆင့်မှာ၊ အထက်သာ၊ သတ်ပါမြဲဧကန်။ အက္ခရာနှစ်လုံးဆင့်တွေ့လျှင် အပေါ်တွင်ရှိသော အထက်အက္ခရာကို အသတ်တင်၍ ဖတ်ရမည်။ ဥပမာ = သောမနဿ = သောမနသ်သ (သောမနတ်သ) ဒုက္ခ = ဒုက်ခ သင်္ခါရ = သင်ခါရ သမန္တာ = သမန်တာ စက္ကဝါဠေသု = စက်ကဝါဠေသု ဂစ္ဆန္တု = ဂစ်ဆန်တု အညမည = အဉ်ညမဉ်ည (အင်ညမင်ည) ၂။ သဝေလည်းထိုး၊ တ-သတ်မျိုး၊ ဖတ်ရိုး စ-သတ်သံ။ သဝေထိုးနှင့်တွဲသော တ-သတ်ကို စ-သတ် အသံထွက်၍ ဖတ်ရမည်။ (က, ဂ, ပ-သတ်များလည်း နည်းတူပင်) ဥပမာ = မေတ္တာ = မေတ်တာ (မစ်တာ) ခေတ္တ = ခေတ်တ (ခစ်တ) ဩဘာသေတွာ = ဩဘာသေတ်တွာ (အောဘာသစ်တွာ) လောကဇေဋ္ဌံ = လောကဇေဋ်ဌံ (လောကဇစ်ထံ) ဥပေက္ခာ = ဥပေက်ခါ (ဥပစ်ခါ) သေက္ခ = သေက်ခ (သစ်ခ) ဖေဂ္ဂု = ဖေဂ်ဂု (ဖစ်ဂု) ၃။ သဝေလည်းထိုး၊ န-သတ်မျိုး၊ ဖတ်ရိုး င-သတ်သံ။ သဝေထိုးနှင့်တွဲသော န-သတ်ကို င-သတ် အသံထွက်၍ ဖတ်ရမည်။ ဥပမာ = ပူရေန္တံ = ပူရေန်တံ (ပူရင်တံ) ဝိနာသမေန္တု = ဝိနာသမေန်တု (ဝိနာသမင်တု) ၄။ သဝေ ရေးချ၊ သတ်မြင်က၊ မှတ်ကြ ၀-ဆွဲသံ။ သဝေထိုးရေးချကို ၀-ဆွဲ အသံထွက်၍ ဖတ်ရမည်။ ဥပမာ = ဟောန္တု = ဟောန်တု (ဟွန်တု) သောတ္ထိ = သောတ်ထိ (သွတ်ထိ) ပေါဋ္ဌိလ = ပေါဋ်ဌိလ (ပွတ်ဌိလ) ၅။ ဟ-ထိုး ၀ဆွဲ၊ ရရစ် ယပင့်၊ တွေ့လျင်းက၊ နှစ်၀တာဝန်၊ ကျေပွန်စေရန်၊ အသံ-အသတ်၊ ယူမြဲမှတ်။ ဟထိုးနှင့်တွဲသော မ-အက္ခရာသည် အသတ်တာဝန်ကိုလည်း ယူရသည်၊ မိမိ၏ မူလဗျည်း အသံလည်း ထွက်ရသည်။ အသတ်နှင့် အသံတာဝန်နှစ်မျိုးကို ယူရသည်။ ဥပမာ = အမှ = အမ်မှ တုမှ = တုမ်မှ ၀ဆွဲနှင့်တွဲသော တ-အက္ခရာသည် အသတ်တာဝန်ကိုလည်း ယူရသည်၊ မိမိ၏ မူလဗျည်းအသံလည်း ထွက်ရသည်။ အသတ်နှင့် အသံတာဝန်နှစ်မျိုးကို ယူရသည်။ ဥပမာ = ကတွာ = ကတ်တွာ ဟုတွာ = ဟုတ်တွာ ရရင့်ပုံစံ = အတြ = အတ်တရ တတြ = တတ်တရ ယပင့်ပုံစံ = သကျ = သက်ကျ နိယျာနိကံ = နိန်ယာနိကံ မှတ်ချက်။ ။“ဥပ္ပဇ္ဇေယျ”စသော ကြိယာပုဒ်များကို အထက်ပါအတိုင်း အသံမထွက်ရပါ။ “ဥပ္ပဇ္ဇေယျ = ဥပ်ပစ်ဇေယျ”ဟုသာ အသံထွက်ရမည်။ ကျမ်းပြုဆရာတော် အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်၏ ရတနတ္တယ ပဏာမနှင့် ပဋိညာဉ် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမတုလံ၊ သသဒ္ဓမ္မဂဏုတ္တမံ။ အဘိဝါဒိယ ဘာသိဿံ၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟံ။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းဟူသည် - အဘိဓမ္မာဒေသနာတော်၏ အလွန်ကျယ်ဝန်းသော အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ (အနှစ်ချုပ်၍) ပြသောကျမ်း ဖြစ်သည်။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟံ-၌ အဘိဓမ္မအရ- ဓမ္မသင်္ဂဏီစသော အဘိဓမ္မာ(၇)ကျမ်းကို ရ၏။ အဘိဓမ္မတ္ထအရ- စိတ်+စေတသိက်+ရုပ်+နိဗ္ဗာန်+ပညတ်တရားတို့ကို ရ၏။ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအရ- အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း (သင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း)ကို ရ၏။ အဘိဓမ္မာဟူသည် - သုတ္တန်တရားထက် သာလွန် ထူးခြားသည့် တရားဖြစ်သောကြောင့် အဘိဓမ္မာ(ဓမ္မထူး, ဓမ္မလွန်)ဟုခေါ်သည်။ အဘိဓမ္မာ (၇)ကျမ်း - ၁။ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၊ ၂။ ဝိဘင်းကျမ်း၊ ၃။ ဓာတုကထာကျမ်း၊ ၄။ ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်း၊ ၅။ ကထာ၀တ္ထုကျမ်း၊ ၆။ ယမိုက်ကျမ်း၊ ၇။ ပဋ္ဌာန်းကျမ်း။