سقوط شاه: توطئه عربستان سعودی و امریکا | هومن فخیمی

نقش امریکا و عربستان سعودی در فرایند سقوط حکومت محمدرضا شاه پهلوی در تقاطع منافع راهبردی، محاسبات اشتباه و تغییر ساختار بازار انرژی قابل تحلیل است. در این پخش زنده کانال رهگشا، محمد منظرپور میزبان هومن فخیمی است و به بررسی نقش و منافع عربستان سعودی، خاندان آل سعود و ایالات متحده آمریکا در تحولات سیاسی سال‌های پایانی حکومت پهلوی می‌پردازد و روایت‌ها و ادعاهای مطرح‌شده درباره پشت‌پرده سقوط شاه را تحلیل می‌کند. روابط ایران و عربستان در آن دوره چگونه بود؟ سیاست آمریکا در قبال محمدرضا شاه چه تغییری کرد؟ و آیا می‌توان از هماهنگی یا تضاد منافع قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در تحولات سال ۱۳۵۷ سخن گفت؟ این برنامه تلاشی است برای مرور تاریخی، بررسی اسناد و روایت‌های مختلف و رسیدن به تصویری روشن‌تر از یکی از مهم‌ترین مقاطع تاریخ معاصر ایران. در بخش اقتصادی، یکی از ضربات ساختاری به حکومت پهلوی از سوی سیاست نفتی عربستان و هماهنگی آن با واشنگتن وارد شد. پس از جهش قیمت نفت در سال ۱۹۷۳، شاه ایران به عنوان پیشتاز جناح افزایش قیمت در اوپک، خواهان رشد مداوم درآمدهای نفتی برای تأمین هزینه‌های بلندپروازانه نظامی و عمرانی بود. در مقابل، آمریکا که از تورم شدید رنج می‌برد، عربستان را فشار داد تا سطح تولید را افزایش دهد. در نشست اوپک در دوحه در سال ۱۹۷۶، ریاض با پشتیبانی آمریکا از پذیرش مصوبه افزایش قیمت سرپیچی کرد و با پمپاژ نفت به بازار، باعث کاهش چشمگیر درآمدهای ارزی ایران شد. این شوک مالی، پروژه‌های عمرانی ایران را متوقف کرد و موجی از تورم، کسری بودجه و رکود اقتصادی ایجاد نمود که نارضایتی‌های عمومی را به اوج رساند. در بعد سیاسی، روی کار آمدن جیمی کارتر در آمریکا با شعار حقوق بشر و کنترل صادرات سلاح، اتکای روانی و استراتژیک شاه به حمایت مطلقه واشنگتن را متزلزل ساخت. پیام‌های متناقضی که از وزارت خارجه و شورای امنیت ملی آمریکا به تهران می‌رسید، اراده و قدرت تصمیم‌گیری شاه را در مواجهه با بحران فلج کرد. عدم حمایت قاطع آمریکا، این سیگنال را به ریاض و کشورهای منطقه داد که واشنگتن دیگر شاه را گزینه‌ای پایدار برای حفظ امنیت خلیج فارس نمی‌داند. هم‌زمان، عربستان اگرچه از شکل‌گیری یک حکومت رادیکال در ایران بیمناک بود، اما از تضعیف قدرت انحصاری شاه در اوپک و خلیج فارس استقبال می‌کرد. ریاض و واشنگتن هر دو دچار خطای محاسباتی شدیدی درباره اپوزیسیون ایران شدند و تصور می‌کردند در صورت خروج شاه، یک دولت میانه رو و ملی‌گرا قدرت را در دست خواهد گرفت. مجموع این عوامل، یعنی فشار بر درآمدهای نفتی، سلب حمایت سیاسی و محاسبات نادرست منطقه‌ای، بستری را فراهم کرد که شتاب سقوط رژیم پهلوی را به شدت افزایش داد. آیا سقوط حکومت محمدرضا شاه پهلوی فقط نتیجه تحولات داخلی ایران بود یا بازیگران خارجی نیز در شکل‌گیری وقایع منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ نقش داشتند؟ اگر به تاریخ معاصر ایران، دوره پهلوی، انقلاب ۵۷ و روابط ایران با آمریکا و عربستان علاقه‌مند هستید، کانال "رهگشا" را دنبال کنید و نظر خود را در کامنت‌ها بنویسید. #ایران #سقوط_شاه #انقلاب_۵۷ #عربستان #تحلیل_ژئوپلیتیک #تحلیل_سیاسی #شوک_نفتی #اوپک #جیمی_کارتر #محمدرضا_پهلوی #محمد_منظرپور #رهگشا