Haho/Hahuli/Meryem Ana Manastırı & Taş Cami (Drone) - Tortum / Erzurum

Haho Manastırı (diğer adıyla Hahuli Manastırı veya Meryem Ana Kilisesi), Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı Bağbaşı köyünde yer alan, bin yılı aşkın köklü tarihiyle dikkat çeken görkemli bir Orta Çağ dinsel yapılar topluluğudur. Tarihsel Gürcistan’ın Tao bölgesinde, Gürcü Bagratlı hanedanı mensubu Kral 3. David tarafından 976-1001 yılları arasında inşa ettirilen bu anıtsal manastır, döneminin en önemli dini, kültürel ve eğitim merkezlerinden biri olarak hizmet vermiştir. Bölgedeki inanç turizminin en değerli parçalarından biri olan yapı, özellikle Gürcistan'dan gelen turistlerin ve tarih meraklılarının yoğun ilgi odağı olmaya devam etmektedir. Mimari yapısı incelendiğinde kompleks, kapalı Yunan haçı ile bazilika planının ustaca birleştirilmesiyle meydana getirilmiş ve tamamen nitelikli kesme taşlar kullanılarak inşa edilmiştir. Yaklaşık 60x50 metre genişliğinde ve üç metre yüksekliğinde koruyucu sur duvarlarıyla çevrili bir alan içerisinde yer alan ana kilisenin apsis bölümü, dışarıdan anıtsal bir kule şeklinde göğe doğru yükselmektedir. Yapının iç mekan tasarımı ve cepheleri, Orta Çağ taş işçiliğinin en nadide örneklerini sunmaktadır; duvarlarda ve payelerde aslan, boğa, kartal ve grifon gibi mitolojik ile figüratif hayvan kabartmalarına geniş yer verilmiştir. Kilisenin iç mekanındaki apsis ve duvar yüzeyleri ise İncil’den alınma çeşitli dini sahneleri, Hz. İsa ile Meryem Ana’yı tasvir eden tarihi fresklerle bezenmiştir. Bölgenin Osmanlı hakimiyetine girmesinin ardından, yapının korunması ve dini hayatın sürdürülebilmesi amacıyla 19. yüzyılda ana kilise binası camiye dönüştürülmüş ve bu tarihten itibaren halk arasında "Taş Cami" adıyla anılmaya başlanmıştır. Bu dönüşüm sayesinde yapı, hem Hristiyan hem de İslam kültürüne ait izleri harmanlayarak Anadolu’nun çok kültürlü, hoşgörülü tarihi dokusunun en somut ve eşsiz simgelerinden biri haline gelmiştir. Son dönemlerde aslına sadık kalınarak yürütülen kapsamlı restorasyon çalışmalarıyla turizme çok daha güçlü bir şekilde kazandırılan tarihi yapı, günümüzde halen hem aktif bir ibadethane olarak cuma günleri cemaati ağırlamakta hem de olağanüstü iç akustiği ve büyüleyici mimarisiyle ziyaretçilerini kendine hayran bırakmaktadır. Kuzey Mezopotamya Sinema ve Sanat.