Aspendos Antik Tiyatrosu

'Bu tiyatroyu restore ediniz ama kapısına kilit vurmayınız. Burada temsiller veriniz, güreşler düzenleyiniz.' Mustafa Kemal Atatürk 9 Mart 1930’da Atatürk, Aspendos Antik Tiyatrosu’nu ziyaret ederek bu eşsiz yapının sağlamlığına hayran kaldı ve hemen restore edilmesini istedi. Ancak tiyatro sadece korunmayacak, sanat ve sporla yaşatılacaktı; burada temsiller oynanacak, güreşler düzenlenecekti. Yörük çadırında halkla buluşup kilimlere hayranlıkla baktı, tarlada çalışan bir köylü kadınla konuşarak halkın emeğine verdiği değeri gösterdi. Aspendos’un taşları o gün yalnızca geçmişi değil, Atatürk’ün kültüre, sanata ve halka olan sevgisini de taşıdı. Aspendos Antik Kenti, sadece Anadolu’nun değil tüm Akdeniz dünyasının en iyi korunagelmiş Roma Dönemi tiyatrosuna sahip olmasıyla ünlüdür. Şehir, bölgenin en büyük nehirlerinden Köprüçay (Antik Eurymedon) yakınlarındaki bir tepenin düzlüğünde kurulmuştur. Akdeniz ile ulaşımını ve gelişmesini, yakınındaki nehre ve dolayısıyla çevresindeki bereketli topraklara borçlu olan Aspendos’ta bugün çoğunlukla tiyatro ve su kemerleri ziyaret edilmektedir. Şehre ait diğer yapıların kalıntıları ise tiyatronun yaslandığı tepenin düzlüğünde yer alır. Tarihçiler şehrin yakınlarında akan nehrin kenarında MÖ 467 yılında Yunanlılarla Persler arasında geçen ve Eurymedon Savaşı adıyla anılan savaşta Yunan tarafının kazandığından bahseder. Aspendos, Büyük İskender’e hileli yollarla direnme göstermeye çalışsa da sonuçta teslim olup, şehirde yetiştirilen ünlü atlar ve altın karşılığındaki vergi borcunu kabul etmişlerdir. İskender’in ölümünden sonra Ptolemaios egemenliğine giren şehrin en parlak dönemi şüphesiz, ünlü tiyatro ve su yollarının inşa edildiği Roma İmparatorluk dönemidir. Aspendos Tiyatrosu gerek mimari özellikleri gerekse iyi korunagelmişliği ile Roma dönemi tiyatrolarının günümüzdeki en seçkin temsilcilerinden biridir. Tanrılara ve devrin imparatorlarına adanan yapı, Roma tiyatro mimarisinin ve yapım tekniğinin son çizgilerini sergiler. Devrinin görkemli yapılarından biri olan tiyatro, 15–20 bin kişi alabilmektedir. İmparator Marcus Aurelius döneminde (MS 161–180) Theodoros’un oğlu mimar Zenon tarafından inşa edilmiştir. Girişin iki anında yer alan Grekçe ve Latince yazıtlardan Curtius Crispinus ve Curtius Auspicatus adlı şehrin zengini iki kardeş tarafından yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Aspendos, Bizans ve Selçuklu dönemlerinde varlığını sürdüren şehirlerden biridir. Ünlü tiyatroda Selçuklu dönemi onarım izlerini, özellikle dış cephe ortasındaki anıtsal kapı eklentisinde ve cephesindeki koyu kırmızı zikzak desenli sıva kaplamada görmek mümkündür. Selçuklu sultanlarının konakladıkları ve kervansaray olarak düzenlendiği düşünülen sahne binasının günümüze dek sağlam kalabilmesinin en önemli nedenlerinden biri de bu Selçuklu onarım ve korumacılığına bağlanmaktadır. Mustafa Kemal Atatürk de 1930 yılında burayı ziyaret etmiş, onarılıp yeniden kullanılması için talimat vermiştir. Tiyatronun yaslandığı, yer yer sur duvarları ile çevrili tepenin üzerinde ise şehir merkezinin önemli yapıları olan agora, bazilika, anıtsal çeşme, meclis binası, anıtsal tak, cadde ve Helenistik tapınak gibi görülmesi gereken kalıntılar bulunmaktadır. “Antik Aspendos Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri”, 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer almaktadır. Kaynak: "Aspendos", Dünden Bugüne Antalya II. Cilt, Antalya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (2012) Kanalım, Tarih, Arkeoloji, Antik Tarih, Jeoloji, Coğrafya, farklı yerler, gezi, Gastronomi, karavan turizm, bilimsel konular hakkında yayınlar yapmaktadır. ***Videomu hazırlarken kendisinden oldukça fazla yararlandığım Çok değerli Arkeolog Ümit Işın Hocama teşekkür ederim. Murat Serkan Yaman YEDİTEPE ÜNİVERSİTESİ GASTRONOMİ BÖLÜMÜ ÖĞRETİM GÖREVLİSİ & EXECUTIVE CHEF @muratserkanyaman(Youtube)    / @muratserkanyaman   @andaseyir(Youtube)    / @andaseyir   instagram&facebook; @muratserkanyaman @muratserkanyamanofficial @andaseyir muratserkanyaman@gmail.com