სურამის ციხე…

სურამის ციხე შიდა ქართლში, დაბა სურამში, კლდოვან გორაკზე მდებარეობს. ეს ციხესიმაგრე საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლია. მისი მდებარეობა შემთხვევითი არ ყოფილა. სურამზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზები, რომლებიც აღმოსავლეთ საქართველოს დასავლეთ საქართველოსთან და სამხრეთ საქართველოსთან აკავშირებდა. ამიტომ სურამის ციხეს საუკუნეების განმავლობაში დიდი სამხედრო და სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა. ზუსტად როდის აშენდა ციხე და ვინ იყო მისი დამაარსებელი, დღემდე დაზუსტებით ცნობილი არ არის. არსებობს სხვადასხვა მოსაზრება. ერთ-ერთი ძველი მოსაზრების მიხედვით, სურამის ციხე ჯერ კიდევ ქრისტეს შობამდე, მეფე ფარნაჯომის დროს უნდა ყოფილიყო აშენებული. თუმცა ამ მოსაზრებას სხვა ისტორიული წყაროები არ ადასტურებს. ისტორიულ წყაროებში სურამის ციხე XVII საუკუნიდან უკვე მნიშვნელოვან ციხესიმაგრედ გვხვდება. 1625 წელს გიორგი სააკაძემ სურამის ციხე გაამაგრა. ამის შემდეგ ციხემ კიდევ უფრო დიდი მნიშვნელობა შეიძინა და არაერთი ბრძოლისა და ისტორიული მოვლენის ცენტრი გახდა. განსაკუთრებით საინტერესოა XVIII საუკუნის ისტორია. 1740-იან წლებში სურამის ციხე გივი ამილახვრის მთავარ საყრდენს წარმოადგენდა. ირანის წინააღმდეგ ბრძოლების დროს მეფე თეიმურაზ II-მ და ერეკლე II-მ ციხის აღება სცადეს, თუმცა ეს მარტივი აღმოჩნდა ნამდვილად არ ყოფილა. სურამის ციხე იმდენად ძლიერი იყო, რომ ხანგრძლივი ალყის მიუხედავად, მისი დამცველები დანებებას არ აპირებდნენ. გადმოცემის მიხედვით, ნადირ-შაჰი იმდენად გაოცებული ყოფილა ციხის სიმტკიცით, რომ მისი დახატვაც კი უბრძანებია, რათა ენახა, როგორი სიმაგრე იყო ეს. საბოლოოდ, ციხე რამდენჯერმე ააფეთქეს და მისი კედლების ნაწილი ჩამოინგრა. მიუხედავად ამისა, ციხის დამცველები მაინც აგრძელებდნენ წინააღმდეგობას. მოგვიანებით სურამის ციხე კვლავ აღადგინეს და მან კიდევ მრავალი წელი შეინარჩუნა თავისი მნიშვნელობა. ციხის კომპლექსში დღეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ნაგებობაა შემორჩენილი. მათ შორისაა გალავანი, კოშკი, სასახლე და წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. ციხეს გვირაბიც ჰქონდა, რომელიც მიწის ქვეშ დაახლოებით 12-16 მეტრის სიღრმეზე ჩადიოდა. მისი ბოლომდე დანიშნულება ზუსტად ცნობილი არ არის. თუმცა, ხალხში გავრცელებული გადმოცემის მიხედვით, გვირაბი დაკავშირებული იყო წყლის წყაროსთან და ციხის მცხოვრებლებს წყლის მოტანა სწორედ ამ გზით შეეძლოთ. მაგრამ სურამის ციხეს მხოლოდ ისტორიული ამბები არ უკავშირდება. მასზე ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქართული ლეგენდა არსებობს. ლეგენდის მიხედვით, ციხის კედლები რამდენჯერმე ჩამოინგრა და მისი აშენება ვერაფრით დასრულდა. მაშინ ხალხში გავრცელდა რწმენა, რომ ციხის გასამაგრებლად მის კედლებში დედისერთა ვაჟი უნდა ჩაეშენებინათ. თქმულების მიხედვით, ეს ვაჟი ზურაბი იყო. ამბობენ, რომ ზურაბი ციხის კედელში ცოცხლად ჩააშენეს. სწორედ ამის შემდეგ გახდა ციხე მტკიცე და მისი კედლები აღარ ჩამონგრეულა. ლეგენდა კიდევ ერთ ძალიან სევდიან ამბავსაც გვიყვება. ამბობენ, რომ იმ ადგილიდან, სადაც ზურაბი ჩააშენეს, დღემდე დედის ცრემლივით წყალი წვეთ-წვეთად მოედინება. ხალხური თქმულება იმდენად ცნობილი გახდა, რომ მას ქართული ლიტერატურის ერთ-ერთი ცნობილი ნაწარმოები — დანიელ ჭონქაძის „სურამის ციხე“ — მიეძღვნა. ამ ლეგენდის მიხედვით, ყოველ მთვარიან ღამეს ციხესთან შავებში ჩაცმული ქალი მოდის და დაკარგულ შვილს დასტირის. ის ციხის კედლებს მიმართავს და ამბობს: „სურამისა ციხეო, სურვილითა გნახეო, ჩემი ზურაბ მანდ არის, კარგად შემინახეო.“ დღეს სურამის ციხე უკვე აღარ არის ის ძლიერი სამხედრო სიმაგრე, რომელიც საუკუნეების წინ საქართველოს მნიშვნელოვანი გზების დაცვას ემსახურებოდა. თუმცა მისი კედლები დღემდე ინახავს საქართველოს ისტორიის მრავალ ამბავს — ბრძოლებს, მეფეებს, ციხის დამცველებს და ხალხურ თქმულებებს. სწორედ ამიტომ სურამის ციხე მხოლოდ ძველი ნაგებობა არ არის. ეს არის ადგილი, სადაც ისტორია და ლეგენდა საუკუნეების შემდეგაც ცოცხლდება.