Vol.020 | កម្លាំងនៃបីតិដែលកើតពីសមាធិ ដោយលោកម្ចាស់ ផល សីហវឌ្ឍន៍

Vol.020 | កម្លាំងនៃបីតិដែលកើតពីសមាធិ ដោយលោកម្ចាស់ ផល សីហវឌ្ឍន៍ តើបីតិជាអ្វី? នៅក្នុងព្រះអភិធម្ម បីតិ (Pīti) គឺជាចេតសិកមួយប្រភេទក្នុងចំណោមចេតសិកទាំង ៥២ ដែលចាត់ចូលក្នុងក្រុម កិណ្ណកចេតសិក (ចេតសិកដែលកើតឡើងជាមួយចិត្តខ្លះ មិនមែនគ្រប់ចិត្តទាំងអស់ទេ)។ បីតិ មានន័យថា សេចក្តីឆ្អែតកាយឆ្អែតចិត្ត, សេចក្តីរីករាយយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ, ឬ ភាពត្រេកអរដែលកើតចេញពីកុសលធម៌។ វាជាធម្មជាតិដែលធ្វើឲ្យចិត្ត និងរូបកាយមានភាពស្រស់បំព្រង និងមានកម្លាំង។ លក្ខណៈ ៤ ប្រការនៃបីតិ (លក្ខណទិចតុក្កៈ) លក្ខណៈ (Lakkhana): មានការឆ្អែតចិត្ត ជាលក្ខណៈ (សម្បិនយន្តលក្ខណា) រស/កិច្ច (Rasa): មានការធ្វើឲ្យកាយ និងចិត្តរីករាយ/ស្រស់បំព្រង ជាកិច្ច (បិនណរសា) បច្ចុបដ្ឋាន (Paccupaṭṭhāna): មានការញ៉ាំងកាយ និងចិត្តឲ្យរំជើបរំជួល ឬឆ្ពោះទៅមុខ ជាផលលេចឡើង (អោទក្យបច្ចុបដ្ឋានា) បទដ្ឋាន (Padaṭṭhāna): មាននាមកាយ និងរូបកាយ (ឬការនឹកឃើញធម៌ដែលជាទីត្រេកអរ) ជាហេតុជិតឲ្យកើត (នាមរូបបទដ្ឋានា) កម្រិតនៃបីតិទាំង ៥ ប្រភេទ (បីតិ ៥) នៅក្នុងការបដិបត្តិសមថកម្មដ្ឋាន ឬវិបស្សនាកម្មដ្ឋាន បីតិអាចបង្ហាញរូបរាង និងកម្រិតខុសៗគ្នា៖ ខុទ្ទកាបីតិ: បីតិបន្តិចបន្តួច ដែលធ្វើឲ្យព្រើតរោម ឬរំជួលចិត្តបន្តិច។ ខណិកាបីតិ: បីតិមួយខណៈ ដែលកើតឡើងឆ្វេចឆ្វាចដូចផ្លេកបន្ទោរ។ ឱកន្តិកាបីតិ: បីតិដែលកើតឡើងមួយរលកៗ ដូចទឹករលកបោកច្រាំង ធ្វើឲ្យកាយញ័ររន្ធត់។ ឧព្វេគាបីតិ: បីតិយ៉ាងខ្លាំង អាចធ្វើឲ្យស្រាលខ្លួន ឬអណ្តែតខ្លួនឡើងលើអាកាសបាន។ ផរណាបីតិ: បីតិដែលជ្រាបផ្សាយទៅសព្វសាច់រាងកាយទាំងមូល ដូចទឹកជ្រាបចូលក្នុងកប្បាស ធ្វើឲ្យស្ងប់ និងត្រជាក់ត្រជុំខ្លាំង (ជាបាតគ្រឹះនៃឈាន)។ ការប្រៀបធៀបរវាង បីតិ និង សុខ នៅក្នុងព្រះអភិធម្ម បីតិ និង សុខ (សុខវេទនា) មានភាពខុសគ្នាយ៉ាងច្បាស់៖ បីតិ (Pīti): គឺជា សង្ខារក្ខន្ធ (ចេតសិក) ដែលជាការពេញចិត្ត ឬការឆ្អែតចិត្ត (ប្រៀបដូចជាអ្នកស្រេកទឹកបានឃើញស្រះទឹក ឬបានឮសំឡេងទឹកហូរ)។ សុខ (Sukha): គឺជា វេទនាក្ខន្ធ ដែលជាការទទួលអារម្មណ៍ស្រួល កាយស្រួលចិត្ត (ប្រៀបដូចជាអ្នកស្រេកទឹកបានផឹកទឹក និងអាបទឹកឆ្អែតកាយស្បើយចិត្ត)។ បីតិកើតមាននៅក្នុងចិត្តដែលជាកុសល អកុសល (ទោសៈ និងមោហៈ មិនមានបីតិទេ មានតែលោភៈខ្លះ) និងកិរិយាចិត្ត ហើយវាជាអង្គឈានមួយ (ឈានង្គ) ដ៏សំខាន់ក្នុងការសម្រេចទុតិយឈាន និងតតិយឈាន។ #vipassana #វិបស្សនា #khmerdharma #ស្តាប់ធម៌