កោះកេរ រាជធានីដែលបាត់បង់ក្នុងព្រៃ, បែរទៅរកព្រះអាទិត្យកើតឡើងនៅជុំវិញពេល ចូលឆ្នាំខ្មែរ ១៤ ដឺក្រេ

កោះកេរ — រាជធានីដែលបាត់បង់ក្នុងព្រៃ ទីក្រុងបុរាណដែលបែរទៅរកព្រះអាទិត្យ នៅជ្រៅក្នុងព្រៃភាគខាងជើងប្រទេសកម្ពុជា... មានកន្លែងមួយដែលនៅពេលអ្នកបានឃើញវាជាលើកដំបូង អ្នកអាចមានអារម្មណ៍ថា វាស្ទើរតែមិនអាចពន្យល់បាន។ ពីលើដើមឈើ... ពីរាប់សតវត្សរ៍នៃប្រវត្តិសាស្ត្រ... ប្រាសាទពីរ៉ាមីតដ៏ធំមួយនៅតែឈរឡើងទៅលើមេឃ។ នៅជុំវិញវា មានប្រាសាទ និងសំណង់សាសនាជាច្រើនរាយប៉ាយលាតសន្ធឹងទៅក្នុងព្រៃ។ មានលិង្គព្រះសិវៈដ៏ធំសម្បើម។ មានអាងទឹក និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដ៏ធំមហិមា។ ហើយនៅក្រោមដី និងព្រៃឈើ... នៅសល់សំណល់នៃរាជធានីមួយ ដែលធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចរបស់អាណាចក្រខ្មែរ។ នេះគឺ... កោះកេរ។ ទីក្រុងបុរាណដែលក្នុងសិលាចារឹកត្រូវបានគេស្គាល់ថា លិង្គបុរៈ — ទីក្រុងនៃលិង្គ។ ប៉ុន្តែកោះកេរ មិនមែនគ្រាន់តែជាទីក្រុងប្រាសាទមួយទេ។ វាគឺជារាជធានី។ ជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនា។ ជាស្នាដៃវិស្វកម្មដ៏ធំមួយ។ ជាទីក្រុងដែលគ្រប់គ្រងទឹក។ ហើយប្រហែលជាសំខាន់ជាងនេះទៅទៀត... វាគឺជាទីក្រុងដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍រវាង... មនុស្ស ផែនដី ទឹក ស្ថាបត្យកម្ម និងព្រះអាទិត្យ។ ជំពូកទី១ — រាជធានីនៅកណ្តាលព្រៃ កោះកេរស្ថិតនៅប្រហែល ៨០ គីឡូម៉ែត្រ ភាគឦសាននៃអង្គរ។ សព្វថ្ងៃ តំបន់នេះត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃឈើយ៉ាងច្រើន។ ប៉ុន្តែកាលពីជាងមួយពាន់ឆ្នាំមុន... ទីនេះមិនមែនជាព្រៃស្ងាត់ទេ។ វាគឺជាទីក្រុងមួយដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងយ៉ាងមានផែនការ។ រាជធានីមួយ។ មជ្ឈមណ្ឌលសាសនាមួយ។ និងជាកន្លែងដែលព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមួយអង្គបានព្យាយាមបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចថ្មី។ រាជធានីកោះកេរត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំងនៅសម័យ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ នៅសតវត្សទី១០។ ប្រហែលចន្លោះឆ្នាំ ៩២៨ ដល់ ៩៤៤ នៃគ្រិស្តសករាជ... កោះកេរបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយដ៏សំខាន់របស់អាណាចក្រខ្មែរ។ ហើយសំណួរដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយបានកើតឡើង៖ ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤ ជ្រើសរើសទីតាំងនេះ ដើម្បីបង្កើតរាជធានីថ្មី? តើដោយសារភូមិសាស្ត្រ? តើដោយសារប្រភពទឹក? តើដោយសារតំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ខាងសាសនារួចទៅហើយ? ឬក៏មានហេតុផលជាច្រើនរួមបញ្ចូលគ្នា? រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ... យើងនៅតែមិនអាចឆ្លើយសំណួរនេះបានទាំងស្រុង។ ជំពូកទី២ — ទីក្រុងនៃលិង្គ ឈ្មោះបុរាណរបស់កោះកេរ គឺ លិង្គបុរៈ។ មានន័យថា... ទីក្រុងនៃលិង្គ។ លិង្គ គឺជានិមិត្តសញ្ញាដ៏សំខាន់មួយក្នុងសាសនាព្រះសិវៈ។ នៅកោះកេរ សញ្ញានេះមិនត្រូវបានបង្ហាញក្នុងទំហំតូចៗឡើយ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងទម្រង់ដ៏មហិមា។ នៅទីនេះ មានលិង្គដ៏ធំៗ។ មានប្រាសាទសម្រាប់ព្រះសិវៈ។ មានរូបចម្លាក់ដែលបង្ហាញពីអំណាចដ៏ខ្លាំងក្លា។ ហើយមានការរួមបញ្ចូលគ្នារវាង... ប្រាសាទ។ ទឹក។ លិង្គ។ និងលំហសក្ការៈ។ អ្វីៗទាំងនេះធ្វើឱ្យកោះកេរមានអត្តសញ្ញាណខុសពីតំបន់ប្រាសាទខ្មែរជាច្រើនផ្សេងទៀត។ វាដូចជាការប្រកាសមួយរបស់រាជអំណាចថា៖ នៅទីនេះ អំណាចរបស់ព្រះ និងអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈសំណង់ដ៏មហិមា។ ជំពូកទី៣ — ពីរ៉ាមីតប្រាសាទធំ នៅចំកណ្តាលកោះកេរ មានសំណង់មួយដែលធ្វើឱ្យអ្នកទស្សនាភ្ញាក់ផ្អើលជាងគេ។ វាគឺ... ប្រាសាទធំ។ នៅខាងក្នុងបរិវេណប្រាសាទធំ មានពីរ៉ាមីតថ្មដ៏មហិមាមួយ ដែលមាន ៧ ជាន់។ វាឡើងទៅលើមេឃប្រហែលជាង ៣៥ ម៉ែត្រ។ នៅពេលអ្នកឈរនៅខាងក្រោម... វាធ្វើឱ្យអ្នកមានអារម្មណ៍ថា អ្នកកំពុងសម្លឹងមើលភ្នំមួយដែលមនុស្សបានសាងសង់ឡើង។ នេះមិនមែនជាសំណង់ដែលត្រូវបានដាក់នៅទីនេះដោយចៃដន្យទេ។ វាជាផ្នែកមួយនៃការរៀបចំលំហសក្ការៈដ៏ធំមួយ។ ជាពិសេស... ទិសដៅរបស់វា។ ជំពូកទី៤ — អាថ៌កំបាំង ១៤ ដឺក្រេ ប្រសិនបើយើងមើលទៅលើអ័ក្សសំខាន់របស់ប្រាសាទធំ... យើងនឹងឃើញអ្វីមួយដែលខុសប្លែកពីប្រាសាទខ្មែរជាច្រើន។ វាមិនបានបែរត្រង់តាមទិសកើត-លិចទេ។ អ័ក្សសំខាន់របស់វាបង្វែរទៅប្រហែល ១៤ ដឺក្រេទៅភាគឦសាន។ សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ វាអាចមើលទៅជាការបង្វែរតិចតួច។ ប៉ុន្តែសម្រាប់សំណង់មួយដែលមានទំហំធំដូចកោះកេរ... ១៤ ដឺក្រេ គឺជាការប្រែប្រួលដ៏សំខាន់។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យវាកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ គឺអាងទឹកដ៏ធំដែលគេស្គាល់ថា រះហាល ក៏មានទិសដៅមិនធម្មតាដែរ។ ការសិក្សាខ្លះបានបង្ហាញថា ទិសដៅប្រហែល ១៤ ដឺក្រេនេះ មានទំនាក់ទំនងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាមួយទីតាំងព្រះអាទិត្យនៅពេលរះ។ នៅរយៈទទឹងរបស់កោះកេរ ព្រះអាទិត្យអាចឆ្លងកាត់ជិតចំណុចកំពូលលើក្បាលនៅអំឡុងពេលជាក់លាក់នៃឆ្នាំ។ ហើយទីតាំងព្រះអាទិត្យនៅពេលរះក្នុងអំឡុងពេលនោះ... មានភាពស្របគ្នាគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាមួយអ័ក្សរបស់កោះកេរ។ នេះធ្វើឱ្យមានសំណួរដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ៖ តើស្ថាបត្យករខ្មែរបុរាណកំពុងរៀបចំទីក្រុងដោយគិតពីចលនារបស់ព្រះអាទិត្យមែនទេ? ជំពូកទី៥ — ព្រះអាទិត្យ និងចូលឆ្នាំខ្មែរ ហើយនៅទីនេះ... អាថ៌កំបាំងកាន់តែគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍។ ការតម្រង់ទិសរបស់កោះកេរ ត្រូវបានពិភាក្សាផងដែរអំពីទំនាក់ទំនងរបស់វាជាមួយបាតុភូតព្រះអាទិត្យ ដែលកើតឡើងនៅជុំវិញពេល ចូលឆ្នាំខ្មែរ។ ចូលឆ្នាំខ្មែរ ប្រពៃណីតែងតែប្រារព្ធនៅខែមេសា។ នៅពេលព្រះអាទិត្យផ្លាស់ប្តូរទីតាំងតាមរដូវ... ទីតាំងព្រះអាទិត្យនៅពេលរះអាចស្របជាមួយទិសដៅពិសេសមួយ។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកសិក្សាអំពីតារាសាស្ត្របុរាណ បានចាប់អារម្មណ៍លើអ័ក្ស ១៤ ដឺក្រេរបស់កោះកេរ។ ប៉ុន្តែយើងត្រូវប្រយ័ត្នចំពោះការបកស្រាយមួយចំណុច។ យើងមិនអាចនិយាយដោយប្រាកដ ១០០ ភាគរយថា៖ “កោះកេរទាំងមូលត្រូវបានសាងសង់ឡើងជាប្រតិទិនសម្រាប់ចូលឆ្នាំខ្មែរ” បានទេ។ នេះនៅតែជាប្រធានបទដែលត្រូវការការសិក្សាបន្ថែម។ អ្វីដែលយើងអាចនិយាយបានយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន គឺ... ទិសដៅរបស់កោះកេរមានទំនាក់ទំនងដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាមួយបាតុភូតព្រះអាទិត្យ ហើយបាតុភូតទាំងនេះកើតឡើងនៅអំឡុងពេលជិតនឹងចូលឆ្នាំខ្មែរ។ ស្រមៃមើល... ព្រឹកមួយ។ មេឃនៅតែងងឹត។ ព្រៃនៅស្ងាត់។ បន្តិចម្តងៗ ពន្លឺចាប់ផ្តើមលេចឡើងនៅលើជើងមេឃ។ ហើយបន្ទាប់មក... ព្រះអាទិត្យរះឡើងតាមទិសដៅដែលបុព្វបុរសខ្មែរបានរៀបចំអ័ក្សសំណង់របស់ពួកគេរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ តើវាជាប្រតិទិន? តើវាជានិមិត្តសញ្ញាសាសនា? តើវាជាការគោរពព្រះអាទិត្យ? ឬជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃទាំងអស់នេះ? យើងនៅតែមិនទាន់មានចម្លើយចុងក្រោយ។