มะเร็งปอดในคนไม่สูบบุหรี่: สาเหตุ ปัจจัยเสี่ยง และเทคโนโลยีการตรวจคัดกรอง

มะเร็งปอดสามารถเกิดขึ้นได้ในผู้ที่ไม่เคยสูบบุหรี่ โดยคิดเป็นประมาณ 10% ถึง 20% ของผู้ป่วยมะเร็งปอดทั้งหมด หรือมากถึง 1 ใน 4 ทั่วโลก โดยพบบ่อยในเพศหญิง และผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งปอด แม้จะไม่ได้สูบบุหรี่โดยตรง แต่ปัจจัยเสี่ยงสำคัญมาจากสิ่งแวดล้อมและพันธุกรรม ได้แก่ การได้รับควันบุหรี่มือสอง, มลพิษทางอากาศและฝุ่น PM2.5 ที่ส่งผลให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและการกลายพันธุ์ของยีน, การสัมผัสก๊าซเรดอน แร่ใยหิน และสารเคมีในสถานที่ทำงาน, รวมทั้งปัจจัยทางพันธุกรรม เช่น การกลายพันธุ์ของยีน EGFR หรือ TP53 ทั้งนี้ มะเร็งปอดในผู้ไม่สูบบุหรี่มักไม่แสดงอาการในระยะเริ่มต้น ทำให้มักได้รับการวินิจฉัยในระยะลุกลาม ปัจจุบันจึงมีการพัฒนาเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เช่น CXR-Lung-Risk ที่ช่วยประเมินและคัดกรองกลุ่มผู้ไม่สูบบุหรี่ที่มีความเสี่ยงสูงจากภาพเอกซเรย์ทรวงอกเพียงภาพเดียว เพื่อเพิ่มโอกาสในการตรวจพบและรักษาได้ตั้งแต่ระยะแรก