მყინვართა სიზმარი - ლეგა კორინთელი

ლექსი წარმოადგენს პოეტური მეტყველების ისეთ მოდელს, რომელშიც ბუნების პეიზაჟი მხოლოდ ვიზუალური ფონი აღარ არის და იქცევა შინაგანი განცდის, მეხსიერების, მითოლოგიური წარმოსახვისა და სულიერი დაძაბულობის სივრცედ. ტექსტის მხატვრული სპეციფიკა განსაკუთრებით ვლინდება ფერთა, ხმათა, მოძრაობისა და სივრცითი ხატების ერთიან სისტემაში. ავტორი ქმნის პოეტურ რეალობას, სადაც ადამიანის მზერა, მთის ლანდშაფტი, აჩრდილები, მყინვარები და მდინარის ხმაური ერთი ემოციური მთლიანობის სხვადასხვა გამოვლინებად გვევლინება. ლექსის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ინოვაციური ნიშანია ლექსიკური დეფამილარიზაცია. ტექსტში გვხვდება ისეთი სიტყვათა შეხამებები, რომლებიც მკითხველისთვის ჩვეულებრივ სინტაგმურ მოდელს არღვევს: „ქარვისფერი დაისები“, „თვალთა ელვა და ციალი“, „მყინვართა სიზმარი“, „მოღელავს ოცნება“, „ქარიშხლებს აღვიძებს“. განსაკუთრებით საყურადღებოა „მყინვართა სიზმარი“ — აქ აბსტრაქტული, ფსიქოლოგიური კატეგორია „სიზმარი“ გადატანილია არაცოცხალ, გეოგრაფიულ ობიექტზე. ამ გზით მყინვარი კარგავს მხოლოდ ბუნებრივი ობიექტის სტატუსს და იძენს სულიერ-სიზმრულ განზომილებას. ამავე პრინციპს აგრძელებს ფრაზა „მოღელავს ოცნება დიადი“. ზმნა „მოღელავს“, რომელიც პირველადი სემანტიკით წყლის, მდინარის ან მასობრივი მოძრაობის აღსაწერად არის ბუნებრივად მოტივირებული, აქ „ოცნებას“ მიემართება. შედეგად იქმნება სემანტიკური ტრანსპოზიცია: ფსიქიკური მდგომარეობა მატერიალიზდება და ბუნებრივი ძალის მსგავს დინამიკურ მოვლენად წარმოგვიდგება. სწორედ ამგვარი გადატანები ქმნის ტექსტის ინდივიდუალურ პოეტურ ენას. ლექსის განსაკუთრებული ძალა მოდის ფონეტიკური ორგანიზაციიდანაც. „არხოტის აშოლტილ არხილზე“ ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია. აქ „არხ–“, „აშ–“, „ლ–“ ბგერითი ერთეულების განმეორებით იქმნება არა მხოლოდ მნიშვნელობა, არამედ აკუსტიკური რელიეფიც. სიტყვები თითქოს ერთმანეთისგან კი არ არის დამოუკიდებელი, არამედ ერთმანეთის ბგერით გაგრძელებას წარმოადგენენ. ამგვარი ბგერწერა ქმნის მთის სივრცის მკვეთრ, ქარიან და ექოსმაგვარ ჟღერადობას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ავტორის მიერ ბგერისა და სემანტიკის ურთიერთდამთხვევა. მაგალითად, „აშარი არაგვის ღრიალი“ მხოლოდ მდინარის ხმაურს არ აღწერს. სიტყვათა ფონეტიკური სიმკვრივე თავად ქმნის ღრიალის შთაბეჭდილებას. ალიტერაციული და რიტმული გამეორებები მდინარის ფიზიკურ მოძრაობას პოეტურ ხმოვანებად გარდაქმნის. ამ თვალსაზრისით ტექსტის ბგერითი ფორმა ილუსტრაციული კი არა, სემანტიკურად წარმომქმნელი ფუნქციის მატარებელია. ლექსში ასევე შეინიშნება სინესთეზიური ხატწერა. „თვალთა ელვა და ციალი“ ვიზუალურ შთაბეჭდილებას ქმნის, მაგრამ ეს ვიზუალური ელვარება შემდეგ გადადის მთლიან პეიზაჟზე: ქარვისფერი დაისი, თვალთა ელვა, მყინვარები, წყვდიადი და მდინარის ღრიალი ერთმანეთისგან იზოლირებული სენსორული ნიშნები აღარ არის. ისინი ერთიან, მრავალშრიან აღქმას ქმნიან. ამგვარად, პეიზაჟი ერთდროულად ჩანს, ისმის და შინაგანად განიცდება. განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს ბუნებისა და ადამიანის ურთიერთობის მოდელიც. ლექსის პირველივე სტრიქონებში „მაგ თვალთა ელვა და ციალი“ თითქოს ადამიანური მზერიდან იწყება, მაგრამ შემდგომ ეს მზერა მთელ კოსმოსურ სივრცეში ვრცელდება. „ქარვისფერი დაისები“, „წყვდიადში მომწყვდეული აჩრდილები“, „შორეული მყინვართა სიზმარი“ და „აშარი არაგვის ღრიალი“ საბოლოოდ ქმნის განცდას, რომ ლირიკული სუბიექტის შინაგანი მდგომარეობა ბუნების მასშტაბში პროეცირდება. ამ თვალსაზრისით ტექსტის ერთ-ერთ მთავარ ინოვაციურ მახასიათებლად შეიძლება განვიხილოთ მიკროსამყაროსა და მაკროსამყაროს შერწყმა. ადამიანის თვალის ელვარება და მყინვარის სიზმარი ერთ მხატვრულ სივრცეში ექცევა. პიროვნული განცდა აღარ რჩება მხოლოდ ფსიქოლოგიურ კატეგორიად; იგი მთის, მდინარის, ქარისა და ცის მასშტაბს იძენს. ტექსტის სტრუქტურულ თავისებურებას წარმოადგენს დასაწყისისა და დასასრულის თითქმის სრული გამეორებაც. პირველი ოთხი სტრიქონი ბოლოს კვლავ ბრუნდება. ეს უბრალო რეპეტიცია არ არის. იგი ქმნის რგოლოვან კომპოზიციას, რომლის შედეგად ლექსი ხაზოვანი განვითარების ნაცვლად ციკლურ მოძრაობას იძენს. მკითხველი თითქოს ისევ იმავე პეიზაჟში ბრუნდება, მაგრამ შუა მონაკვეთის შემდეგ ეს პეიზაჟი უკვე სხვა ემოციური დატვირთვით აღიქმება. ლექსის ცენტრალური ნაწილი — არხოტის, ოცნების, ქარიშხლისა და არაგვის მოძრაობა — თითქოს შინაგანი ენერგიის დაგროვებაა, ხოლო ბოლო ოთხსტრიქონიანი გამეორება ამ ენერგიის საწყის ხატში დაბრუნებას წარმოადგენს. ამ სტრუქტურაში შეიძლება დავინახოთ პოეტური წრებრუნვის პრინციპი: მზერა → აჩრდილი → მყინვარი → ოცნება → ქარიშხალი → მდინარის ღრიალი → კვლავ მზერა. ამგვარი კომპოზიციური მოძრაობა ქმნის არა სიუჟეტურ, არამედ ემოციურ დრამატურგიას. ლექსის ინოვაციურობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ასპექტია კონკრეტული გეოგრაფიული სივრცის მითოპოეტიზაცია. „არხოტი“ აქ მხოლოდ გეოგრაფიული სახელწოდება აღარ არის. იგი პოეტურ კონტექსტში გარდაიქმნება სიმაღლის, სიშორის, სიძველისა და იდუმალების ნიშნად. რეალური ლანდშაფტი მითოლოგიზებულ სივრცედ გარდაიქმნება. ამ პროცესში გეოგრაფიული ტოპონიმი ხდება არა მხოლოდ ადგილის აღმნიშვნელი, არამედ პოეტური არქეტიპის ფუნქციის მატარებელი. ამავე დროს, ტექსტი შეგნებულად არ ირჩევს მშვიდ, აღწერით პეიზაჟს. მისი ბუნება მუდმივად მოქმედებს: დაისი „ანცვიფრებს“, თვალები „ელავს“, სიზმარი არსებობს, ოცნება „მოღელავს“, ქარიშხალი „იღვიძებს“, არაგვი „ღრიალებს“. შესაბამისად, ლანდშაფტი სტატიკური სურათი კი არა, აქტიური პოეტური აგენტია. ეს თვისება ტექსტს დინამიკურობას ანიჭებს