Uzdrowisko, pod którym państwo otworzyło pięć kopalń: Jastrzębie-Zdrój, Górny Śląsk

W 1859 roku baron Emil von Schlieben kazał wiercić w dolinie pod Jastrzębiem. Szukał węgla. Na głębokości stu kilkudziesięciu metrów świder trafił na solankę jodowo-bromową — i to był, jak wtedy uznano, nieudany interes. Dwa lata później majątek kupił hrabia Feliks von Königsdorff, zaczął stawiać przy źródle zakłady lecznicze i zmienił nazwę miejscowości na Bad Königsdorff-Jastrzemb. Uzdrowisko ruszyło 2 czerwca 1861 roku i w pierwszym sezonie przyjęło 108 osób. W 1862 stanął Dom Zdrojowy z dwudziestoma kabinami, obok pijalnia wód i park. Od 1864 sprzedawano szesnastokrotnie zagęszczoną solankę w butelkach — w pierwszym roku ponad 10 tysięcy z nich popłynęło do Stanów Zjednoczonych, w następnym ponad 14 tysięcy. Przez sto lat to miejsce miało jeden zawód: kuracja. Od 1896 roku prowadził je doktor Mikołaj Witczak, jedyny Polak wśród dwunastu lekarzy powiatu rybnickiego; w 1911 doszła kolej, a w 1913 padł rekord — 3100 kuracjuszy. W dwudziestoleciu międzywojennym uzdrowisko prowadzili jego synowie, powstańcy śląscy Mikołaj i Józef. W 1928 otwarto sanatorium imienia marszałka Piłsudskiego dla powstańców i inwalidów wojennych, a 4 lipca 1937 wojewoda Michał Grażyński przeciął wstęgę na nowym basenie kąpielowym. Potem okazało się, że pod uzdrowiskiem leży coś, co dla państwa było warte więcej niż woda: węgiel koksowy. I tu jest sedno tej historii. Decyzja nie zapadła po fakcie. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, zatwierdzając w 1958 roku plany budowy kopalń, zobowiązał ministra zdrowia, ministra górnictwa i energetyki oraz Prezydium WRN w Katowicach do zbadania konieczności likwidacji jastrzębskiego uzdrowiska — „w związku z przewidywanym zanikiem źródeł solankowych". Cztery lata przed pierwszą toną węgla. Ta tona wyjechała 4 grudnia 1962 roku, w Barbórkę. W Barbórkę ruszyły też cztery następne kopalnie: „Moszczenica" w 1965, „Zofiówka" w 1969, „Borynia" w 1971 i „Pniówek" w 1974. Wieś zdrojowa zamieniła się w miasto: prawa miejskie 30 czerwca 1963 przy 5383 mieszkańcach, 24,5 tysiąca w 1970, blisko 98 tysięcy w 1979, szczyt 104 594 osoby w 1991. Zakłady uzdrowiskowe wygaszano od 1984, w latach 1989–1992 przeniesiono je do Ustronia, a w 1994 zamknięto ostatecznie. Status uzdrowiska miasto straciło dopiero rozporządzeniem Rady Ministrów z 22 października 2007 roku. 3 września 1980 roku, o świcie, w cechowni kopalni „Manifest Lipcowy" podpisano Porozumienie Jastrzębskie — trzecie i ostatnie z porozumień tamtego lata. To stąd wzięły się wolne soboty w kalendarzu całego kraju. Czego się dowiesz: — skąd bierze się solanka jodowo-bromowa pod Górnym Śląskiem i jak naprawdę wyglądała kuracja: kąpiele, inhalacje, borowina, sezon, dzień rozpisany co do godziny — jak w dwadzieścia lat postawiono pięć kopalń węgla koksowego, skąd wzięli się ludzie, którzy w nich pracowali, i jak wieś z 3 tysiącami mieszkańców stała się miastem stutysięcznym — co dokładnie zabiło uzdrowisko: uchwała z 1958 roku, odwodnienie górotworu przez pięć kopalń, osiadanie terenu i zanik źródeł — w tej kolejności, nie odwrotnie — co podpisano 3 września 1980 roku w Jastrzębiu-Zdroju: 29 punktów, likwidacja systemu czterobrygadowego, wolne soboty od 1 stycznia 1981, pylica uznana za chorobę zawodową Materiał edukacyjny i historyczny. Główne źródła: — Oficjalna strona miasta Jastrzębie-Zdrój (jastrzebie.pl): „Historia miasta", „Górnicza historia naszego miasta" — tuJastrzebie.pl: „Rys historyczny" — kalendarium uzdrowiska, kopalń i ludności — Śląskie. Informacja Turystyczna (slaskie.travel): „Dawne Uzdrowisko w Jastrzębiu-Zdroju", „Sanatorium im. Piłsudskiego", „Park Zdrojowy" — Encyklopedia Solidarności (encysol.pl): hasło „Porozumienie jastrzębskie 1980" — Dziennik Ustaw 2007 nr 201 poz. 1448: rozporządzenie Rady Ministrów z 22 października 2007 r. w sprawie pozbawienia statusu uzdrowiska miasta Jastrzębie-Zdrój — i inne źródła #historia #JastrzębieZdrój #Śląsk #Slask #uzdrowisko #górnictwo ℹ️ O tym filmie Materiał edukacyjny i historyczny. Scenariusz, kwerenda i montaż są autorskie, oparte na źródłach wymienionych w opisie. Rekonstrukcje wizualne oraz głos narratora powstały przy pomocy sztucznej inteligencji, w celach ilustracyjnych — nie są to prawdziwe nagrania ani autentyczne materiały archiwalne. Historia została uproszczona dla szerokiej publiczności i może zawierać drobne przybliżenia. Cel: informować i ocalić pamięć miejsca.