नलचम्पू | Class-17 | Nalchampu | अथ नलवर्णनम् | गद्यभाग | Trivikram Bhatta | Dr. Ratnesh vishwakarma
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
0:00 / 0:00
नलचम्पू | Class-17 | Nalchampu | अथ नलवर्णनम् | गद्यभाग | Trivikram Bhatta | Dr. Ratnesh vishwakarma
48 просмотров · 4 дн. назад
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
441 подписчик
48 просмотров · 4 дн. назад
नलचम्पू | Class-17 | Nalchampu | अथ नलवर्णनम् | गद्यभाग | Trivikram Bhatta | Dr. Ratnesh vishwakarma
📚 संस्कृतार्णवः (Sanskritarnavah) प्रस्तुत करता है
नलचम्पू काव्य — प्रथम उच्छ्वास
📖 प्रकरण: अथ नलवर्णनम्
🎙️ प्रस्तुति: डॉ. रत्नेश विश्वकर्मा
महाकवि त्रिविक्रमभट्ट विरचित नलचम्पू के इस भाग में निषधराज नल के अद्भुत गुणों, उनकी कीर्ति, प्रजावत्सलता तथा आदर्श शासन-व्यवस्था का वर्णन किया गया है।
इस गद्यांश में राजा नल के गुणों की तुलना चन्द्रमा, कुन्द, कुमुद आदि की कान्ति से की गई है। साथ ही संगीत, नृत्य, वाद्य, क्रीड़ा और विभिन्न कलाओं के क्षेत्र में होने वाली त्रुटियों को प्रजा में न होने का वर्णन करके राजा के सुशासन को दर्शाया गया है।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 मूल संस्कृत पाठ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
यस्येन्दुकुन्दकुमुदकान्तयः सकललोककर्णप्रियातिथयो गुणाः सततमेकब्रह्माण्डसम्पुटकसङ्कीर्णनिवासव्यसनविषादिनः पुनरनेकब्रह्माण्डकोटिघटनामभ्यर्थयमाना इव भगवतो विश्वसृजः कमलसम्भवस्य कर्णलग्नाः स्वर्गलोकमधिवसन्ति स्म।
यस्मिंश्च राजनि जनितजनानन्दे नन्दयति मेदिनीम् गीतेषु जातिसंकराः, तालेषु नानालयभङ्गाः, नृत्येषु विषमकरणप्रयोगाः, वाद्येषु दण्डकरप्रहाराः, पुण्यकर्मारम्भेषु प्रबन्धाः,
सारिद्यूतेषु पाशप्रयोगाः, पुष्पितकेतकीषु हस्तच्छेदाः, न्यग्रोधेषु पादकल्पनाः, कञ्चुकमण्डनेषु नेत्रविकर्तनानि आसन्, न प्रजासु।
यश्च कोऽप्यन्यादृश एव लोकपालः। तथाहि, अपूर्वो विबुधपतिः, अदण्डकरो धर्मराजः, अजघन्यः प्रचेताः, अनुत्तरो धनदः।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔤 IAST लिप्यंतरण ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Yasyendu-kunda-kumuda-kāntayaḥ sakala-loka-karṇa-priya-atithayo guṇāḥ satatam eka-brahmāṇḍa-sampuṭaka-saṅkīrṇa-nivāsa-vyasana-viṣādinaḥ punar aneka-brahmāṇḍa-koṭi-ghaṭanām abhyarthayamānā iva bhagavato viśvasṛjaḥ kamala-sambhavasya karṇa-lagnāḥ svarga-lokam adhivāsanti sma।
Yasmiṃś ca rājani janita-janānande nandayati medinīm gīteṣu jāti-saṅkarāḥ, tāleṣu nānā-laya-bhaṅgāḥ, nṛtyeṣu viṣama-karaṇa-prayogāḥ, vādyeṣu daṇḍakara-prahārāḥ, puṇya-karmārambheṣu prabandhāḥ,
sāri-dyūteṣu pāśa-prayogāḥ, puṣpita-ketakīṣu hasta-chedāḥ, nyagrodheṣu pāda-kalpanāḥ, kañcuka-maṇḍaneṣu netra-vikartanāni āsan, na prajāsu।
Yaś ca ko ’py anyādṛśa eva lokapālaḥ। Tathā hi, apūrvo vibudha-patiḥ, adaṇḍakaro dharma-rājaḥ, ajaghanyaḥ pracetāḥ, anuttaro dhanadaḥ।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎯 इस वीडियो में क्या सीखेंगे? ━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔹 राजा नल के गुणों और कीर्ति का वर्णन
🔹 नल की प्रजावत्सलता एवं आदर्श शासन
🔹 संगीत, ताल, नृत्य और वाद्य-कला का उल्लेख
🔹 संस्कृत गद्य में श्लेष एवं व्यंग्य का प्रयोग
🔹 लोकपालों के माध्यम से राजा नल की विशिष्टता
🔹 समास-प्रधान संस्कृत गद्य का अध्ययन
📚 Playlist: नलचम्पू काव्य सम्पूर्ण अध्ययन
📺 Channel: Sanskritarnavah | संस्कृतार्णवः
🎙️ प्रस्तुति: डॉ. रत्नेश विश्वकर्मा
संस्कृत साहित्य के क्रमबद्ध अध्ययन के लिए चैनल को Subscribe करें। वीडियो को Like करें और अपनी जिज्ञासाएँ Comment में लिखें।