"Maratouk" ensemble - Himi el lrenq? (Armenian folk song)

Հայ ժողովրդական «Հիմի՞ էլ լռենք» երգն է (խոսք՝ Ռաֆայել Պատկանյանի)՝ «Մարաթուկ» անսամբլի կատարմամբ: Գեղարվեստական ղեկավար և մենակատար՝ Մկրտիչ Սարգսյան: Խոսքերը վերցված են Պատկանյանի «Քաջ Վարդան Մամիկոնյանի մահը» վիպասանությունից: Երգի մեղեդին ժողովրդի մեջ տարածված է եղել փոքր տարբերություններով: Այս երգում Վարդան Մամիկոնյանը դիմում է իր զինվորներին՝ նկարագրելով հայության դրությունը, որից պարզ է դառնում, որ թշնամին անգութ է և չի ազդվելու մեր լացից ու գութ խնդրելուց, այլ սուրը դրած մեր կրծքին, սպառնում է բնաջնջել մեզ: Նա սկզբում դավով ու բարեկամական վերաբերմունքով խաբել է մեզ, մեր զգոնությունը քնեցրել, ապա սկսել է հիմքից կործանել Թորգոմա տունը և ջնջել հայ անունը: Նենգ թշնամին նաև խլել է մեր սուրը՝ դարձյալ սկզբում եղբայրական վերաբերմունք ցույւց տալով և վստահեցնելով, թե մենք սրի կարիքը չունենք: Սակայն դրանից հետո հայ գյուղացու ձեռքից նաև խոփը խլեց, երբ արդեն ընդդիմանալ հնարավոր չէր, քանզի զենք չկար այլևս նրա ձեռքին: Եվ այդ սուրն ու խոփը հալեցնելով մեզ համար ստրկության շղթա կռեց՝ ենթարկելով իր տիրապետությանը: Եվ այդ պատճառով հայ մարդն ընկել է երկրե երկիր, ազատվելու այդ ծանր լծից, սակայն օտար ափերում էլ նա միշտ մնում է իբրև օտարական՝ արժանանալով այլ ժողովուրդների արհամարհալից վերաբերմունքին ու ենթարկվելով շահագործման: Եվ այդ ամենից հետո, հային իրեն ենթարկած թշնամին, այժմ էլ հասցնում է վերջին հարվածը՝ ձգտելով կործանել հավատքն ու մշակույթը: Չէ՞ որ ամեն ազգի ինքնությունը կախված է իրեն մեկ գաղափարի շուրջ համախմբող հավատքից և ազգային մշակույթից: Եվ վերացնելով դրանք էլ, այլևս հեշտ կլինի նրան ձուլել ու վերացնել: Եվ Վարդան Մամիկոնյանը, ահեղ ճակատամարտից առաջ նկարագրելով այս իրավիճակը, հարց է տալիս հայ զորականներին, թե ի՞նչ կասեն օտարականները, եթե մենք լռենք անգամ ա՛յն դեպքում, երբ արդեն նույնիսկ Հայոց լեռներն ու ապառաժներն են աղաղակում: Արդյոք չե՞ն կարծի, որ մենք արժանի ենք ստրկական անարգ վիճակին: Ուստի բավ է՝ լռենք: Թող լռեն համրերն ու նրանք, ում համար թշնամու լուծը քաղցր է, ով տհաճությամբ չի ընդունում օրավուր նվաստացմամբ քարշ տրվող կյանքը: Եվ Հայոց սպարապետը, խթանելով հայ մարտիկիների սրտում քաջությունն ու ազատատենչությունը, հայտնում է, որ ավելի լավ է մեր փառքը մահով ետ խլենք ու այդպես լռենք, քան թե ողջ մնալով՝ լռությամբ ենթարկվենք թշնամու ստորացումներին ու կեղեքումներին: Սա Ռաֆայել Պատկանյանը գրել է 19-րդ դարավերջին, երբ հայությունը հեծեծում էր թուրքական բռնապետության տակ: Բանաստեղծը ձգտում էր նախնյաց օրինակով բարձրացնել իր ժամանակակիցների մարտական ոգին, առավել շատերին դրդել միանալու ֆիդայական ջոկատներին, որոնք ձգտում էին մեր ժողովրդին ազատել Օսմանյան ատելի լծից, կամ գոնե առավել տանելի պայմաններով կյանք ապահովել հայությանը: Եթե 5-րդ դարում Պարսից թագավորությունը ձգտում էր Հայքում քրիստոնեությունն արմատախիլ անել ու փոխարենը երկրում հաստատել կրակապաշտությունը, ժողովրդի կենցաղից դուրս վանել իր մայրենի հայերենը և փոխարենը պարտադրել պարսկերենը, որպեսզի ժողովուրդն էլ ձուլվելով պարսիկներին, նրա տարածքներն անցնեին իրեն, ապա նման իրավիճակ էր նաև Պատկանյանի օրերում. թուրքահպատակ հայությունը միշտ հալածվում էր քրիստոնյա կրոնի պատճառով, մեղմ ասած՝ չէր խրախուսվում հայերենը, անգամ որոշ բառեր, որոնք սկսվում էին «Հ» տառով, արգելված էր օգտագործել թերթերում կամ պաշտոնական փաստաթղթերում՝ «Հայաստան», «հայրենիք», «հայկական» և այլն: Նման հալածական քաղաքականության արդյունքում Օսմանյան կայսրության տարածքում ապրող շատ հայեր սկսել էին մոռանալ հայերենը և առօրյայում խոսում էին բացառապես թուրքերեն: Ցավոք, մեր ազգային ինքնության առջև այսօր՝ 21-րդ դարում ևս ծառացած է նույն խնդիրը: Մեր ժողովրդի շրջանում քիչ են հետաքրքրվում ազգային երգ-երաժշտությամբ, երիտասարդության մեծամասնությունը տարված է օտար երգերով, իսկ որ ավելի վատ է՝ հայկական է համարում հայերեն խոսքերով ցանկացած երգ, որոնք իրականում ոչ մի առնչություն չունեն ճշմարիտ հայկական երգարվեստի հետ: Այսինքն հայության թշնամին այսօր էլ շարունակում է մեր միջից դուրս վանել մեր ազգային մշակույթը, որպեսզի կորցնենք մեր ազգային դեմքը և սպառվենք ու անհետանանք աշխարհի երեսից: Ուրեմն պետք է մենք էլ մեր պայքարը մղենք և չմոռանանք մեր երգերը: Armenian folk song "Himi el lrenq?" (lyrics by Raphayel Patkanyan) performs "Maratouk" ensemble. Երգի խոսքերը՝ Հիմի է՜լ լըռենք, եղբարք, հիմի է՜լ, Երբ մեր թշնամին իր սուրն է դըրել, Իր օրհասական սուրը` մեր կըրծքին, Ականջ չէ դընում մեր լացուկոծին: Ասացե'ք, եղբարք Հայեր, ի՞նչ անենք, Հիմի՞ էլ լըռենք: Հիմի է՞լ լռենք, երբ մեր թըշնամին Խլեց մեր սուրը՝ պաշտպան մեր անձին, Մըշակի ձեռքիցն էլ խոփը խըլեց, Այդ սուր ու խոփից մեր շըղթան կըռեց: Վա՜յ մեզ, շըղթայով կապած գերի ենք, Հիմի է՞լ լռենք: Հիմի էլ լըռենք, մարդիկ ի՞նչ կասեն, Երբ մեր տեղ քարինք, ապառաժք խոսեն, Չեն ասի՞լ, որ Հայք արժանի են Այդ ստըրական անարգ վիճակին. Մեր սուրբ քաջ նախնյաց գործերը գիտենք. Մինչև ե՞րբ լռենք: Թող լռե՛ մունջը, անդամալույծը, Կամ` որոց քաղցր է թշնամու լուծը, Բայց մենք, որ ունինք հոգի ու սիրտ քաջ, Ե'կ, անվախ ելնենք թըշնամու առաջ. Գոնե մեր փառքը մահով ետ խըլենք: Ու այսպես լռենք: