Мучугъ хуьр - Село Мучуг - Mucuğ kəndi (Лезгияр - Лезгины/Кцlар-Qusar - Кусары 2019)

Чи дегь хуьрерикай тир Мучугърин тIвар са шумуд тарихдин чеш­меда дуьшуьш жезва. Мисал яз Мегьамед Рафидин XIV виш йисариз талукь хроника, Магьмуд Хиналугъвидин 1456-йисуз туь­­­кIуьрнавай хроника, Ме­гьа­­мед Аваби Акташиди XVII виш йисариз туьхкIуьрай «Дер­бен­днаме», урусрин тарихчи Н.И.Веселовскийди XIX виш йи­сарин эхирра гайи малуматар ва маса чешмеяр къалуриз жеда. Винидихъ тIварар кьур чеш­мейрай малум жезвайвал, Мучугъ яракьар расзавай ва женгинин бал­кIанар хуьзвай макан тир. XIV виш йисариз Къазикъумухдин шам­халди гьар йисуз Кьурагьай ва Мучугъай 400 балкIан къа­чузвай. Гуьгъуьнлай маса гьа­ким­рини и кар давамарна. 1588-йисуз Туьркиядин султан III Мурада Къази бег Рутулдин хан­виле тайинарайдалай кьулухъ и ханлух гзаф гужлу хьанвай ва къун­ши гьакимри Къази бегдикай вил ягъадай. А вахтунда Рутул яракьралди таъминарзавай хуь­рерин арада Мучугъни авай. Ханлухди гьар йисуз инай 200 балкIан тухузвай. Мучугъвияр гьакIни душ­ман­рикай чпин чилер хуьз алакьдай кьегьал ксар тир. 1512-йисуз Ширваншагь II Ибрагьима (адаз Шейх Шагь лугьудай) Куьредин ва Кьулан вацIун кьиблепатан са шумуд лезги хуьр кьуна. А чIавуз адахъ галаз женг чIугун патал мучугъвиярни кIвачел къарагъна. Шагьди ракъурай чIехи кIеретIди Мучугъал вегьейла чкадин агьа­лийри кьегьалвилелди женг чIу­гуна. Къунши хуьрерин агьа­ли­ярни абуруз куьмек гуз атана. ЦIуд юкъуз кьиле фейи дяведа му­чугъвияр муьтIуьгъ хьанач ва абуру чпин къуншийрин куь­мекдалди шагьдин кIеретI ку­кIварна.Бубайрилай аманат хуьр-МуЧугъ 30.09.2014 1. 227 Чи хуьрерин гьарадахъ вичиз хас иервилер, мензереяр, акунар ава. Пунар дегь берейриз акъатзавай Мучугъ хуьруьн бине кутурбур дерин акьул, пайгар фагьум авай ксар хьун шак гъиз тежедай кар я. Кьуд пад тамар, тулар, кIамар, уьруьшар, булахар тир и макандиз гьар илифайла инсандин рикI ахъа жеда. Гьа хуьруьн тIвар алай вацIу Мучугъ кьве патаз пайзава. Са шумуд йис вилик вацIун винел вегьенвай мукъуь кьерер галкIурзава. Гзаф вацIарилай тафаватлу яз инаг михьиз хуьзва, гьар акатай шеъ гъиз цин хуруз вегьизвач. Са шумуд сятдин къене чаз “гидвал” авур чкадин мектебдин директор Заур муаллимдин лугьуниз килигайла, гуьгъуьнин цIуд йисан къене къад касдилай виниз мучугъви элкъвена шегьеррай бубайрин макандиз хтанва. Абурук Заур муаллимдин са шумуд мирес-Мелик, Аманат, Къайиб Султановар, гьакIни Абумуьслуьм Шихсаидов, Дилман Жабраилов, Багъир Багъиров ва масадбур гала. Абумуьслуьм Шихсаидов хьиз бубад къул куькIуьр хъийизвайбурни ава, цIийи дараматар эцигна кIвал-югъ кутазвайбурни. Санлай къачурла эхиримжи цуд йисуз хуьре 47 цIийи кIвал эцигнава, 200-аз мукьва мучугъви бицIек дуьнядиз атанва. “Гъугъванрин мягьле” хуьруьн цIуру пипIерикай я. Ина са несилдин векилар тир Идрисовар, Шихсаидовар, Новрузовар яшамишзава. Жегьил берейра Сумгаитда уьмуьрай Абумуьслуьм ва адан уьмуьрдин юлдаш Незакет гила “хуьруьнвияр” хъхьанва. Пуд виш йисан уьмуьр авай кIвал хьиз бубайрилай, бадейрилай амай эменнияр-халичаяр, камарияр, лап чихрани багьа аманатар хьиз хуьзва абуру. Хуьре 6 туьквен, регъвер, кIарас чIугдай мишердин цех кардик гала. Гъенерал 70-аз мукьва машин, 2000-аз мукьва мал-къара алай мучугъвийри 800 гектарда экягъ хьанвай салара, багълара, никIера гьакъисагъ зегьмет чIугвазва. Яшамишун-инсандин вилик галай сифте къаст я. Хъсан уьмуьр гьалун, хизан туькIуьрун, кIвал эцигун, веледар чIехи авун-ибур векIегьбурун кьисмет я. Къе алакьунар авай, зегьмет чIугвазвай гьар са касдин яшайиш хъсан я Мучугъа. Садай Я снимаю разные видео: Про село Пирал,про лезгин. Традиций ,истории лезгин. Путешествую по деревням в Кусарах ,по районам Азербайджана. Про религию Ислам и все разное . Подписывайтесь на мой канал.Вы не пожалеете !!! Спасибо вам большое за поддержку . САГЪРАЙ ЛЕЗГИЯР