تلقی‌های مختلف از مرگ / استاد مصطفی ملکیان

جلسه‌ی اول تلقی‌های مختلف از مرگ و نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی استاد مصطفی ملکیان در این سخنرانی درباره تلقی‌های مختلف از مرگ (مرگ‌نگری) و نقش این تلقی ها در زندگی افراد (شکل زندگی) و وضعیت جوامع صحبت فرمودند. این سخنرانی به درخواست موسسه‌ی فرهنگی خانه دوستان آشنا و همکاری موسسه‌ی فرهنگی فرزانه در اردیبهشت ۱۴۰۰ ارائه شده است. تلقی اول: انتقال آگاهی فرد از این ساحت به ساحت دیگر. مراد از «آگاهی» در اینجا یعنی آگاهی اینجهانی، که مظاهر آن عبارتند از ادراکات حسی، درون‌نگری، حافظه، تفکر، احساسات و عواطف و هیجانات، میل، خواسته، عمل گفتاری و کرداری. مراد از «ساحت دیگر» در اینجا گاهی یعنی ساحت فرخنایی: ساحت آزادی و رهایی از قید و بندهای اینجهانی است (تلقی عرفانی از مرگ، نظریه‌ی رحمت عام). گاهی نیز مراد از «ساحت دیگر» یعنی ساحت تبعی: ساحت پاداش و کیفر آگاهی اینجهانی ما (تلقی دینی از مرگ، نظریه‌ی بهشت و جهنم). تلقی اول به این رای میل دارد که دردها و رنجها و آلودگی‌های اینجهانی معلول جبر و قفس بدن است و بنابراین مرگ همان و رهایی از این رنجها و آلودگی‌ها هم همان. طبق این تلقی، کسی در این جهان، گناهکار یا جنایتکار یا بدجنس نیست بلکه به تعبیر شوپنهاور «بیچاره» است. اما طبق تلقی دوم ما در این جهان آزادیم و خانه و سرای بعد از مرگ تابعی از زندگی اینجهانی است. این تلقی دوم در ادیان مختلف، خود به دو صورت فرعی معاد و تناسخ مطرح شده است. تلقی عمده دیگر از مرگ، مرگ به مثابه‌ی پایان آگاهی است (نه انتقال آن). طبق این تلقی عمده دوم از مرگ، زندگی این جهانی بیشترین اهمیت را دارد. استاد ملکیان در این جلسه این اهمیت را تبیین فرمودند.