Hoe de Fransen in 1747 de vesting bestormden die nog nooit was veroverd: Bergen op Zoom

In de vroege ochtend van 16 september 1747 dringen Franse troepen onder graaf Löwendal door de bressen in de wallen van Bergen op Zoom. De stad die nog nooit door een vijand met geweld was genomen en daarom de Maagd heette, La Pucelle, valt na een beleg van twee maanden. Nog dezelfde dag geven de verdedigers zich over. De soldaten plunderen de stad en steken haar in brand. De Maagd was de maagd niet meer, zei de voorzitter van een Bergse archeologische stichting bij de herdenking in 2022. In 1588 sloeg de stad een beleg door de hertog van Parma af. In 1622 kwam het Spaanse leger opnieuw, onder Spinola; over dat beleg gaat Merck toch hoe sterck. Vanaf 1698 bouwde Menno van Coehoorn de vesting om, met mijngangen onder de grond. Op 12 juli 1747 verscheen het Franse leger voor de stad. De Fransen groeven loopgraven en mijnen naar de bastions Coehoorn en Pucelle, en de verdedigers groeven terug. Of de bondgenoten onder de hertog van Cumberland hulp stuurden, daarover verschillen de bronnen. Hoeveel inwoners omkwamen, weet niemand precies. Omroep Brabant spreekt van zo'n 2000 slachtoffers; andere bronnen van enkele duizenden doden en gewonden. Ook over de datum van de bestorming verschillen de bronnen: 16 september, de nacht van 15 op 16, of 18 september. Löwendal kreeg voor deze verovering de staf van maarschalk van Frankrijk. In Den Haag kreeg de bejaarde generaal Isaac Cronström de schuld; de zaak bleef steken bij zijn dood in 1751. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de vesting grotendeels gesloopt. De Gevangenpoort en het Ravelijn staan nog, en sinds 2020 zijn blootgelegde fundamenten te zien in museum De Verborgen Vesting. Bergen op Zoom is geen verdwenen stad: op 1 januari 2026 telde de gemeente volgens het CBS 70.692 inwoners. Wat verdween, is de vesting. De historische toelichting steunt op de hieronder vermelde bronnen; reconstructies dienen ter illustratie. Ben je een Bergenaar, of klopt er iets niet? Zet het hieronder. Wat je leert • Waarom Bergen op Zoom de Maagd heette, en welke legers er vóór 1747 voor de muren lagen • Hoe Coehoorn de vesting met gangen en tegenmijnen onder de grond versterkte • Hoe het Franse leger in de zomer van 1747 via de mijnoorlog toch binnenkwam • Wie de maarschalksstaf kreeg, wie de schuld kreeg, en wat er van de vesting over is Educatief en historisch materiaal. Bronnen en erkenning • O.J.A. Schwarz, over de vesting Bergen-op-Zoom, De Militaire Spectator (1890) • A.J. van der Aa, Biographisch woordenboek der Nederlanden, deel 3 (1858): Isaak baron von Cronström • Grandjean de Fouchy, Éloge du Maréchal de Lowendal, Histoire de l'Académie royale des sciences (1755) • The London Gazette, nr. 8670 (1747): berichten uit Bergen-op-Zoom • Universiteit Utrecht, Bijzondere Collecties: Fortificatiekaart van de omgeving van Bergen op Zoom (1748) #geschiedenis #Nederland #BergenOpZoom #NoordBrabant #vestingstad ℹ️ Over deze video Educatief en historisch materiaal. Dit verhaal is gebaseerd op de in de beschrijving vermelde gepubliceerde studies en bronnen. De visuele reconstructies en de stem van de verteller — een fictief personage — zijn gemaakt met behulp van AI, ter illustratie: dit zijn geen echte opnames of authentiek archiefbeeld. Het verhaal is vereenvoudigd voor een breed publiek en kan kleine benaderingen bevatten. Doel: informeren en herinneren.