नलचम्पू | Class-05 | प्रथम उच्छ्वास श्लोक 16-17एवं कविवंशादिवर्णनम् | Nalchampu | Dr. Ratnesh vishwa
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
0:00 / 0:00
नलचम्पू | Class-05 | प्रथम उच्छ्वास श्लोक 16-17एवं कविवंशादिवर्णनम् | Nalchampu | Dr. Ratnesh vishwa
29 просмотров · 2 дня назад
Sanskritarnavah (संस्कृतार्णवः)
431 подписчик
29 просмотров · 2 дня назад
🙏 Sanskritarnavah में आपका हार्दिक स्वागत है।
📚 नलचम्पू — प्रथम उच्छ्वास | श्लोक 16–17 एवं कविवंशादिवर्णनम्
नलचम्पू | Class-05 | प्रथम उच्छ्वास श्लोक 16-17एवं कविवंशादिवर्णनम् | Nalchampu | Dr. Ratnesh vishwakarma
इस वीडियो में महाकवि त्रिविक्रमभट्ट विरचित प्रसिद्ध संस्कृत चम्पूकाव्य नलचम्पू के प्रथम उच्छ्वास के श्लोक 16 एवं 17 तथा ‘कविवंशादिवर्णनम्’ नामक गद्यांश का अध्ययन प्रस्तुत किया गया है।
इस पाठ में काव्य की भाषा, शब्दों की कठिनता, रस की विविधता, काव्य की कोमलता तथा महाकवि के वंश-वर्णन का परिचय प्राप्त होगा।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📖 श्लोक 16 — मूल पाठ (Devanagari)
वाचः काठिन्यमायान्ति भङ्गश्लेषविशेषतः।
नोद्वेगस्तत्र कर्तव्यो यस्मान्नैको रसः कवेः॥१६॥
Roman Transliteration (IAST):
Vācaḥ kāṭhinyam āyānti bhaṅgaśleṣaviśeṣataḥ।
Nodvegas tatra kartavyo yasmān naiko rasaḥ kaveḥ॥16॥
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📖 श्लोक 17 — मूल पाठ (Devanagari)
काव्यस्याम्रफलस्येव कोमलस्येतरस्य च।
बन्धच्छायाविशेषेण रसोऽप्यन्यादृशो भवेत्॥१७॥
Roman Transliteration (IAST):
Kāvyasyāmraphalasyeva komalasyetar asya ca।
Bandhacchāyāviśeṣeṇa raso 'py anyādṛśo bhavet॥17॥
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📖 कविवंशादिवर्णनम् — गद्यांश (Devanagari)
अस्ति समस्तमुनिमनुजवृन्दवृन्दारकवन्दनीयपादारविन्दस्य भगवतः विधेर्विश्वव्यापिव्यापारपारवश्यादवतीर्णस्य संसारचक्रे क्रतुक्रियाकाण्डशौण्डस्य शाण्डिल्यनाम्नो महर्षेर्वंशः।
श्रूयन्ते च यत्र श्रवणोचिताश्चन्दनपल्लवा इव केचिदनूचानाः शुचयः सत्यवाचो विरञ्चिवर्चसोऽर्चनीयाचारा ब्रह्मविदो ब्राह्मणाः।
पुण्यजनाश्च न च ये लङ्कापुरुषाः, ससूत्राश्च न च ये लम्पटाः, प्रसिद्धाश्च न च ये लम्पाकाः, कामवर्षाश्च न च ये लङ्घनाः सन्मार्गस्य, नववयसोऽपि न च ये लम्बालकाः, महाभारतिकाश्च न च ये रङ्गोपजीविनः, सेविताप्सरसोऽपि न च ये रम्भयान्विताः।
Roman Transliteration (IAST):
Asti samastamunimanujavṛndavṛndārakavandanīyapādāravindasya bhagavato vidher viśvavyāpivyāpārapāravaśyād avatīrṇasya saṃsāracakre kratukriyākāṇḍaśauṇḍasya Śāṇḍilyanāmno maharṣer vaṃśaḥ।
Śrūyante ca yatra śravaṇocitāś candanapallavā iva kecid anūcānāḥ śucayaḥ satyavāco virañcivarcaso 'rcanīyācārā brahmavido brāhmaṇāḥ।
Puṇyajanāś ca na ca ye laṅkāpuruṣāḥ, sasūtrāś ca na ca ye lampaṭāḥ, prasiddhāś ca na ca ye lampākāḥ, kāmavarṣāś ca na ca ye laṅghanāḥ sanmārgasya, navavayaso 'pi na ca ye lambālakāḥ, mahābhāratikāś ca na ca ye raṅgopajīvinaḥ, sevitāpsaraso 'pi na ca ye rambhayānvitāḥ।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🎯 इस वीडियो में क्या सीखेंगे?
🔹 श्लोक 16–17 का संस्कृत पाठ।
🔹 काव्य में शब्दों की कठिनता एवं श्लेष का महत्त्व।
🔹 काव्य के विभिन्न रसों की अवधारणा।
🔹 काव्य की कोमलता एवं बन्धच्छाया का प्रभाव।
🔹 कविवंशादिवर्णनम् गद्यांश का परिचय।
🔹 शाण्डिल्य गोत्र एवं महर्षि शाण्डिल्य के वंश का वर्णन।
🔹 संस्कृत गद्य की समास-प्रधान शैली एवं साहित्यिक विशेषताएँ।
🎓 विद्यार्थियों के लिए उपयोगिता
यह वीडियो बी.ए. एवं एम.ए. संस्कृत के विद्यार्थियों, संस्कृत साहित्य के अध्येताओं तथा संस्कृत विषय की प्रतियोगी परीक्षाओं की तैयारी करने वाले अभ्यर्थियों के लिए उपयोगी है।
📌 नलचम्पू के अन्य पाठों के लिए हमारी नलचम्पू काव्य सम्पूर्ण अध्ययन प्लेलिस्ट देखें।
🙏 वीडियो उपयोगी लगे तो Like करें, Share करें और *Sanskritarnavah* चैनल को Subscribe करना न भूलें।
👨🏫 *प्रस्तुतकर्ता: डॉ. रत्नेश विश्वकर्मा*
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#नलचम्पू #त्रिविक्रमभट्ट #कविवंशादिवर्णनम् #संस्कृतसाहित्य #NalChampu #SanskritLiterature #Sanskritarnavah