Od anarchisty do generalnego komisarza NKWD | Gienrich Jagoda

Kiedy zaczynałem pracę nad tym odcinkiem, najbardziej uderzyło mnie, że twórca GUŁAG-u przez większość kariery uchodził za uprzejmego, skromnego urzędnika, który na pierwszy rzut oka nie pasował do terroru. Nie zgadzam się z wygodnym obrazem Jagody jako „mniej krwawego poprzednika Jeżowa”. W tym filmie pokazuję, dlaczego takie porównanie zasłania to, co naprawdę zbudował i ile to kosztowało. Gienrich Jagoda (1891–1938) był pierwszym ludowym komisarzem spraw wewnętrznych ZSRR i pierwszym w historii generalnym komisarzem bezpieczeństwa państwowego. Za jego czasów obozy OGPU–NKWD rozrosły się z około 22 tysięcy więźniów do ponad 800 tysięcy. To jemu podlegały kolektywizacyjne wywózki, budowa Kanału Białomorsko-Bałtyckiego i pierwszy wielki proces moskiewski. W marcu 1938 roku sam zasiadł na ławie oskarżonych. Z 21 skazanych w tamtym procesie jako jedyny nigdy nie został zrehabilitowany. To ponad godzinny film dokumentalny o tym, jak syn grawera z Rybińska, były anarchista bez zasług rewolucyjnych, wspiął się na szczyt sowieckiej tajnej policji i jak potem sam stał się jej ofiarą. W filmie opowiadam o: • dzieciństwie w Rybińsku i Niżnym Nowogrodzie, rewolucji 1905 roku i anarchistycznej młodości, którą Jagoda później wymazał z życiorysu; • chrzcie dla prawa pobytu w Petersburgu i spornej dacie wstąpienia do partii bolszewików; • karierze w Czeka i OGPU pod rozkazami Feliksa Dzierżyńskiego i Wiaczesława Mienżyńskiego; • rozmowie Bucharina z Kamieniewem w 1928 roku i wyborze, którego Jagoda wtedy dokonał; • rozkułaczaniu, narodzinach GUŁAG-u i obozach jako gospodarczym imperium; • Kanale Białomorsko-Bałtyckim, który kopali więźniowie, i książce trzydziestu sześciu pisarzy, która miała go uświetnić; • sfingowanej sprawie Polskiej Organizacji Wojskowej i tragicznej śmierci Jerzego Czeszejki-Sochackiego; • aresztowaniu Osipa Mandelsztama, urodzonego w Warszawie; • zabójstwie Kirowa i początkach kariery Nikołaja Jeżowa; • likwidacji Marchlewszczyzny i deportacji Polaków z sowieckiej Ukrainy do Kazachstanu w 1936 roku, której 90. rocznica przypada w tym roku; • procesie z 1938 roku i jego losie w świetle orzeczeń z lat 1988 i 2015. Film ma charakter edukacyjny i dokumentalny. Opiera się na opracowaniach historycznych, dokumentach i relacjach świadków. Sporne kwestie, takie jak liczba ofiar, daty czy okoliczności śmierci niektórych postaci, przedstawiam z zaznaczeniem, że istnieją różne wersje i interpretacje. Tam, gdzie wyrażam własną opinię, mówię o tym wprost. Film nie gloryfikuje przemocy ani systemów totalitarnych. Jego celem jest zrozumienie mechanizmu, który pozwolił zwykłym urzędnikom zamienić się w organizatorów masowych represji, oraz upamiętnienie ofiar. Jeśli interesuje Państwa historia XX wieku, a zwłaszcza miejsca, w których dzieje Związku Sowieckiego przecinają się z losami Polaków, zapraszam do subskrypcji kanału i do dyskusji w komentarzach. Autor i prowadzący: Stanisław Wiśniewiecki © Stanisław Wiśniewiecki. Wszelkie prawa zastrzeżone. Scenariusz, narracja, montaż i opracowanie tego filmu są chronione prawem autorskim. Kopiowanie, ponowne publikowanie, tłumaczenie, przerabianie lub wykorzystywanie całości albo fragmentów materiału w innych filmach, kanałach i serwisach bez pisemnej zgody autora jest zabronione. Naruszenia będą zgłaszane zgodnie z zasadami YouTube i obowiązującym prawem. #GienrichJagoda #NKWD #GUŁAG #Stalin #HistoriaZSRR