هوالله العزیز الحکیم؛ ذکر شهود و رؤیت غیب - آیت الله محمدرضا نکونام

کسی‌که می‌خواهد سیر در کمالات باطنی و امور ربوبی و معنوی داشته باشد، نیاز به انرژی و سوخت برای حرکت خود دارد. ذکر، انرژی لازم برای این حرکت را تأمین می‌کند و منبع سوخت و تغذیهٔ باطن می‌باشد. کسی می‌تواند از ذکرهای سلوکی استفاده کند که بر اساس برنامه‌ای منظم حرکت نماید و دارای مهندسی دقیق باشد. این مهندسی، شامل ذکر نیز می‌گردد. یکی از این موارد، رعایت دقیق شمارگان اذکار سلوکی می‌باشد؛ اذکاری که مربی اجازهٔ گفتن آن را به سالک برای بیش از سه، چهار یا پنج مورد در روز نمی‌دهد و اگر سالک، آن را رعایت نکند و شمار بیش‌تری از آن بیاورد، هم بنیاد سلوک خود را به آتش می‌کشد و هم خود را به تحمل بار مصایبی جبران‌ناپذیر ناچار می‌سازد؛ باری که اگر بیش از توان سالک باشد، کمر وی را می‌شکند و وی را برای همیشه خودباخته می‌سازد. نوع و شمار ذکرهای سلوکی، بر اساس مرتبهٔ سالک در سیر منازل و نیز با لحاظ اسم ربّ وی تنظیم می‌شود. مربیانی که به حسب نام‌های افراد یا به بهانه‌های دیگر، ذکرهایی در بسته‌هایی با شمارگان بیش از هزار می‌دهند، در دانش ذکر پیاده‌اند و شاگرد خود را عقده‌ای، حسرتی، عصبی، تنگ‌نظر و دارای قساوت شدید می‌سازند و وی را به نوعی جنون مبتلا می‌گردانند. من تاکنون نشده است که بیش از بیست عدد ذکر به بالاترین شاگردان محبی خود توصیه داشته باشم. ذکر با عمل بالانس می‌شود. ذکر سلوکی برای کسی مناسب است که نفاق، دورویی، سالوس، فریب و خدعه نداشته باشد. اگر کسی اهل نفاق و خدعه با خلق خدا باشد و ذکر سلوکی بگوید ـ آن هم با توصیه‌های غیر کارشناسی برخی افراد یا کتاب‌ها ـ همان ذکرها وی را به جهنم می‌رساند؛ هرچند وی تنها لفظ آن اذکار را بیاورد. ذکرهای سلوکی به مراتب، ضابطه‌ها و قاعده‌هایی بیش از ذکرهای قدرتی ـ که برای نمونه در درمان امراض جسمانی به کار می‌رود ـ و یا علم‌آور دارد. سلوک، بدون ضابطه و شماره و رعایت اندازه، محقق نمی‌شود. البته باز هم تأکید می‌کنیم که رعایت اندازه برای سالک، شرط حیاتی است؛ اما به کسانی‌که هنوز سالک نمی‌باشند، می‌توان از این ذکرها با شماره‌ای بیش‌تر یا بدون شماره داد؛ زیرا این ذکرها از ناحیهٔ غیر سالک به گونهٔ تمرینی آورده می‌شود و خاصیت سلوک بر آن مترتب نمی‌گردد، بلکه فرد را برای سلوک آماده می‌سازد و به وی انس به سلوک می‌دهد و ذایقهٔ وی را شیرین می‌سازد؛ ضمن آن‌که این اذکار به گونهٔ اِخباری گفته می‌شود؛ همان‌طور که به کودکان نابالغ، توصیه به نماز می‌شود، ولی در آوردن شرایط آن سختگیری نمی‌شود، تا کودک رفته‌رفته به نماز مأنوس شود و خود با بالا بردن آگاهی خویش، شرایط آن را بداند و رعایت کند. سالک برای آن‌که ذکر مسانخ و مناسب با خود را بیابد، لازم است بداند در کدام‌یک از گروه‌های سلوکی قرار دارد. سالکان باید سنخ سلوک و روش سلوکی خود را بدانند و به حسب آن و به تناسب کردار و رفتاری که دارند، ذکر بگویند. ذکرپرداز در ذکرهای سلوکی باید بداند وی چه شخصیتی دارد و چه کاری بر عهدهٔ اوست و به کجا می‌رود تا بتواند به حسب آن، ذکر بگوید و ذکر را به صورت تخصصی برگزیند؛ نه به گونهٔ انتخابی، سلیقه‌ای و ناشیانه. ذکرهای سلوکی باید بر پایهٔ حرکتی برنامه‌ریزی‌شده، منظم و سیستماتیک باشد؛ وگرنه گفتن آن، عقیم می‌ماند و نتیجه‌ای در بر ندارد. منبع: دانش ذکر آیت الله محمدرضا نکونام