Nationaal Monument Kamp Vught

Kamp Vught in zeven seizoenen. Kamp Vught, of Konzentrationslager Herzogenbusch, was tijdens de Tweede Wereldoorlog het enige SS-concentratiekamp buiten nazi-Duitsland en het door nazi-Duitsland geannexeerde gebied. Leer meer over de historie van het kamp in oorlogstijd. Zomer 1942 De bouw In de bossen rond Vught wordt gebouwd. Tientallen bouwvakkers, uit Vught maar ook uit andere delen van Nederland, gaan in de zomer van 1942 aan de slag. Het werk is welkom, vanwege werkloosheid en dreiging van gedwongen arbeid in Duitsland. Het is een groot project. Vrachtwagens voeren zesduizend kubieke meter hout, negenduizend ton cement en dertig miljoen bakstenen aan. Maar wat moet het worden? Een kazerne? Een vliegveld? Dat blijft verborgen. Net als de herkomst van het geld voor de bouw. De vijftien miljoen gulden die het project kost, is afgenomen van Joden uit heel Nederland. Het roven van Joods bezit is een van de manieren van de bezetter om Joodse Nederlanders te isoleren en uit te sluiten. Pas na maanden wordt duidelijk wat er naast het dorp wordt gebouwd: een concentratiekamp. Winter 1943 Aankomst In januari 1943 zien de inwoners van Vught hoe duizenden mensen in de ijzige kou aankomen op het station. Het zijn gevangenen, en hun bestemming is Konzentrationslager Herzogenbusch: de officiële naam van Kamp Vught. Ze moeten een uur lopen naar het kamp, vaak zonder jas. Bij aankomst moeten zij alles inleveren wat hen mens maakt: kleding, bezittingen, zelfs hun naam. Iedere gevangene wordt ingedeeld in een categorie, die zichtbaar is door een gekleurde driehoek op het gevangenispak. Van Jood tot politieke gevangene: elke groep heeft een eigen plaats in het kamp. Lente 1943 Werken in het kamp Ook na de bouw van het kamp moet er gewerkt worden. Gevangenen moeten zelf het kamp draaiend houden. Daarnaast worden zij steeds intensiever ingezet voor de Duitse oorlogsindustrie. Het werk in Kamp Vught varieert van slopend tot geestdodend. Een belangrijke werkplaats in het kamp is het Philips-Kommando, opgericht begin 1943.Het Eindhovense bedrijf Philips zet onder druk van de bezetter gevangenen aan het werk. Zij solderen bijvoorbeeld radio’s en maken knijpkatten. Het Philips-Kommando is een gewilde plek om te werken, ook omdat gevangenen er goed te eten krijgen. Ook is er een vliegtuigsloperij. Niet alle gevangenen werken ín het kamp. Er werken veel gevangenen. vooral mannen, gescheiden van hun gezin – buiten het kamp. Het werk in deze buitenkommando’s is vaak zwaar en gevaarlijk. Zomer 1943 Tussenstation Kamp Vught is een radertje in een internationaal netwerk van kampen. Gevangenen komen uit tientallen landen, vooral uit Nederland, maar bijvoorbeeld ook uit: Duitsland, België, Frankrijk, Noorwegen, Suriname, Marokko, Polen of Nederlands-Indië. De route naar Vught is voor al deze mensen anders. Ook na Kamp Vught verschilt de route hemelsbreed. Sommige Nederlandse gijzelaars kunnen al na een paar maanden een telegram versturen met het bericht: "Ik kom naar huis!" Een enkeling ontsnapt. Maar andere gevangenen, vaak Joden, wacht na Vught juist een gruwelijke dood. Zo moeten op 6 en 7 juni 1943 bijna 1300 Joodse kinderen, tussen de nul en zestien jaar oud, op transport. Ze worden drie dagen later vrijwel allemaal vermoord in het vernietigingskamp Sobibor in bezet Polen, totaal 3014 mensen; een of beide ouders en de kinderen. Herfst 1943 Kampsamenleving Samenleven met duizenden anderen, altijd in de gaten gehouden worden en onvrij, betekent een totaal ander bestaan dan mensen gewend zijn. In Kamp Vught is "het hele leven een wereld op zichzelf", zo omschrijft een gevangene de kampsamenleving. Er ontstaat een eigen taal, er is eigen kampgeld, en er gelden in de verschillende delen van Kamp Vught allerlei ongeschreven regels. Hetzelfde kamp is voor iedereen anders. Joden, studenten, gijzelaars, politieke gevangenen, Jehovah’s Getuigen, zwarthandelaren, mannen, vrouwen, kinderen: de een beleeft Kamp Vught als een tamelijk mild strafkamp, voor een ander is het de hel op aarde. Maar in de woorden van de Nederlandse historicus Loe de Jong: "Ook de hel kent gradaties. Zomer 1944 Naderend einde Vanaf het voorjaar van 1944 is duidelijk dat de oorlog voor nazi-Duitsland niet goed zal aflopen. De spanning bij de kampleiding en bewakers neemt toe. Het leven in Kamp Vught verhardt. Na de invasie begin juni geeft Berlijn het bevel: verdachte gevangenen kunnen zonder proces worden geëxecuteerd. SS-ers schieten in zo’n drie maanden tijd 329 mannen dood op de fusilladeplaats buiten het kamp. Duizenden andere gevangenen worden vlak voor de bevrijding op transport gesteld naar Duitsland. Velen vinden daar alsnog de dood. Begin september zijn de laatste transporten. En dan is het kamp ontruimd, op een paar honderd gijzelaars na. Ook zij worden al snel vrijgelaten. Als geallieerde soldaten het kamp bereiken, in oktober 1944, is het er stil en leeg.