36 - Osmanlı ve Çağdaş Devletler | Sofya'nın Fethi, Timur'un Seferleri | 1385

Ayrıcalıklardan yararlanmak için bu kanala katılın:    / @tarihveturkler   Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki fetihleri, Sultan I. Murad döneminde hız kesmeden devam etmiştir. Anadolu’daki meseleleri çözüme kavuşturan Sultan Murad, yeniden Rumeli’ye geçerek fetih hareketlerini sürdürmüştür. Bu dönemde Sofya, 1385 yılında Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. Fethin gerçekleştirilmesinde Balaban Bey’in ön plana çıktığı görülmektedir. Osmanlılar, Rumeli’deki ilerleyişlerini Gazi Evrenos Bey’in öncülüğündeki sol kol, Karadeniz’e paralel ilerleyen sağ kol ve Lala Şahin Paşa’nın yönettiği orta kol üzerinden yürütmüştür. Sofya’nın ele geçirilmesi, şehrin ilerleyen yüzyıllarda önemli bir Osmanlı idari merkezi hâline gelmesinin önünü açmıştır. Osmanlıların uyguladığı istimâlet politikası, yerel halkın dinî inançlarını ve geleneklerini korumasına imkân tanırken bölgedeki Macar nüfuzunun zayıflamasına da katkıda bulunmuştur. Osmanlıların Balkanlar’daki ilerleyişini kolaylaştıran etkenler arasında Avrupa ve Balkanlar’ı etkileyen büyük veba salgını ile Sırp Kralı Stefan Duşan’ın 1355’te ölümünün ardından Sırp siyasi birliğinin parçalanması yer almaktadır. Sırbistan’daki siyasi karmaşa Arnavutluk’ta da etkisini göstermiş, Balşa ve Tophia gibi yerel hanedanlar arasında mücadeleler yaşanmıştır. 1383’te Draç’ı ele geçiren Karl Tophia, Balşa Hanedanı karşısında zor durumda kalınca Osmanlılardan yardım istemiştir. Sultan I. Murad’ın gönderdiği kuvvetler, Savra Muharebesi’nde Balşa’nın ordusunu mağlup etmiştir. Bu zaferin ardından bazı Arnavut beyleri Osmanlı üstünlüğünü tanımış, ancak Arnavutluk’un tamamı Osmanlı hâkimiyetine girmemiştir. Aynı yıl Bizans İmparatorluğu’nda da taht mücadeleleriyle tanınan IV. Andronikos hayatını kaybetmiştir. Bu dönemde Emir Timur, Orta Asya ve İran çevresindeki hâkimiyetini güçlendirmek amacıyla seferlerini sürdürmüştür. Kendisine bağlı Serbedârîlerin Sebzevar’da yeniden isyan etmesi üzerine harekete geçmiş ve isyanı sert biçimde bastırmıştır. Kaynaklarda yaklaşık 2.000 kişinin öldürüldüğü aktarılmaktadır. Ardından stratejik konumu nedeniyle önem taşıyan Sistan üzerine yürüyen Timur, bölgenin hükümdarı Şah Kutbüddin’i ve ileri gelenleri esir alarak Sistan’ı hâkimiyeti altına geçirmiştir. Böylece doğu ve güneydoğudaki nüfuzunu güçlendirmiştir. 1383 yılının kış aylarında eşi Dilşad Ağa ile kız kardeşi Kutluğ Türkân Ağa’nın ölümleri Timur’u derinden sarsmıştır. Yas döneminin ardından yeniden sefer hazırlıklarına başlayan Timur, Mazenderan üzerine yürümüştür. Daha önce bağlılığını bildiren Toga Timurlu hükümdarı Emir Veli’nin direnişiyle karşılaşan Timur, Astarabad’ı kuşatarak ele geçirmiştir. Şehrin yağmalanmasının ardından Emir Veli kaçmak zorunda kalmış; Rey ve çevresindeki bazı şehirler de Timur’un hâkimiyetine girmiştir. Timur, ardından Celayirli hükümdarı Sultan Ahmed’den itaat etmesini istemiştir. Sultan Ahmed’in bu talebi kabul etmemesi üzerine Timur’un baskısı artmış, ordusu Sultaniye’yi ele geçirmiştir. Böylece Timur’un Azerbaycan ve Mezopotamya’ya uzanan güzergâhtaki nüfuzu güçlenmiştir. Öte yandan Timur’un desteğiyle Altın Orda tahtına çıkan Toktamış Han, zamanla güçlenerek bağımsız hareket etmeye başlamıştır. İki hükümdar arasındaki iş birliği, çıkar çatışmasına dönüşmüştür. Toktamış Han, Timur’a karşı Sultan Ahmed ile ittifak kurmak istemiş, ancak elçilik heyetine gösterilen olumsuz muamele ilişkileri bozmuştur. Bunun üzerine Toktamış Han, 1385 yılında Tebriz’e saldırmış; şehir yağmalanmış ve çok sayıda insan esir alınmıştır. Bu saldırı, Timur’un hâkimiyet kurmak istediği bölgeye doğrudan müdahale anlamına gelmiş ve iki hükümdar arasındaki gerilimi derinleştirmiştir. Böylece Timur ile Toktamış Han arasında ilerleyen yıllarda yaşanacak büyük savaşların ve Timur’un Üç Yıllık Seferi’ne giden sürecin önemli nedenlerinden biri ortaya çıkmıştır.