1599'da İngiliz Kraliçesinin Padişaha Gönderdiği Org

"Kılıcını çekip kafamı keseceğini sandım." 1599'da Lancashire'lı org ustası Thomas Dallam, Kraliçe I. Elizabeth'in Sultan III. Mehmed'e gönderdiği saatli, çanlı, kuşlu bir orgu İstanbul'a getirdi ve Topkapı Sarayı'nda kurdu. Bu bölümde Dallam'ın günlüğünden okuyoruz: altı ay gemi ambarında bozulan org, Hektor gemisinin sultanı top atışlarıyla selamlaması, saray bahçeleri ve Kasım'da toplanan üzümler, dört yüz kişinin önünde kendi kendine çalan hediye, sultanın dizine dokunmak zorunda kalan bir zanaatkâr, kırk beş altın, kalması için yapılan teklifler, parmaklık ardından görülen bir avlu, kılıç çekmiş muhafızlardan kaçış ve kış ortasında Yunanistan'dan eve dönüş. Dallam'ın yargıları dönemin bir İngiliz Protestanının yargılarıdır; onları onun yargıları olarak aktarıyoruz. Alıntılar, 1893 baskısından kendi Türkçe aktarımımızdır. BÖLÜMLER 0:00 Topkapı, 25 Eylül 1599 0:58 Dallam kimdi? 2:02 Hektor ile Londra'dan İstanbul'a 2:56 "İki peni bile etmez" 3:52 Gemi sultanı selamlıyor 4:54 Org saraya taşınıyor 5:53 Köşk ve bekçiler 6:57 Elçinin uyarısı 7:52 Büyük gün: sultan geliyor 8:49 Hediye çalıyor 9:49 Kapı ağası ve pim 10:50 Dört yüz kişi 11:49 Sultanın önünde org 13:04 "Cebinden altın aldım" 14:07 Kalması için teklifler 15:03 Parmaklığın ardında 16:09 Gemi gidiyor, Dallam kalıyor 17:10 Kılıç çekmiş muhafızlar 18:24 Develer ve ateşli hastalık 19:31 Eve dönüş: Volos, Mora, Zante 20:32 Lello'nun mektubu ve sonrası 21:21 Günlükten akılda kalanlar 22:01 Sonraki bölüm: Kara Kule'nin esiri (Vaclav Vratislav) KAYNAKLAR Birincil kaynak: The Diary of Master Thomas Dallam, 1599-1600. Theodore Bent (ed.), Early Voyages and Travels in the Levant (Londra: Hakluyt Society, 1893). Archive.org: earlyvoyagestrav00dallrich. Notlar: Sultanın sözleri ve sarayda geçen konuşmalar, Dallam'ın tercümanlar aracılığıyla anlayıp aktardığı biçimdedir. Kardeşlerin öldürüldüğü oda ve harem avlusuna dair bilgiler Dallam'a anlatılanlar ve onun gözlemleridir. Henry Lello'nun mektubu ve Dallam'ın sonraki orgları (King's College 1605, Worcester) Bent'in girişine dayanır. Orgun sonraki akıbeti günlükte yer almaz. GÖRSELLER VE LİSANSLAR III. Mehmed portreleri (1600 gravürü; John Young 1815; Cristofano dell'Altissimo'ya atfedilen portre); Hünername (1584), Şehinşahname (1592), Süleymanname ve 16. yy sonu Osmanlı minyatürleri; I. Elizabeth'in Armada ve Gökkuşağı portreleri; Melchior Lorck'un Sarayburnu çizimi (1559) ve Osmanlı asker resimleri; Braun ve Hogenberg, Valvassori ve el yazması İstanbul haritaları; Codex Vindobonensis 8626'dan resimler (16. yy sonu); Camocio'nun ada haritaları (1574), Cootwijck'in Mora haritası (1619), Münster'in Cezayir görünümü (1600); Armada savaşı resimleri; Étienne Rey ve E. D. Clarke'ın Aleksandreia Troas gravürleri; Choiseul-Gouffier'nin Sarayburnu gravürü (1822); dönem org çizimleri ve nota sayfası; Dallam'ın King's College orgunun 1892 çizimi; King's College Şapeli (2011), Worcester Katedrali (2013) ve Roma San Luigi dei Francesi (2006) fotoğrafları; Levant Kumpanyası arması; Alberto Pasini'nin kervan tablosu (1881): Wikimedia Commons, kamu malı. Dallam'ın orgunun bilinen bir resmi yoktur; org görselleri temsilîdir. Haritalar: Natural Earth (kamu malı); çizgiler yaklaşıktır. MÜZİK VE SES Anlatım sesi ve fon müziği ("Gifts for the Sultan") ElevenLabs ile üretildi (ticari lisans). Senaryo, alıntı çevirileri ve kaynak kontrolü Dünün İnsanları'na aittir. Dünün İnsanları: tarihi büyük adamların değil, sıradan insanların ve tanıkların gözünden anlatıyoruz. Yeni bölümler için abone ol. #topkapı #osmanlı #istanbul