#murdeshwartemple #murdeshwar

मुरडेश्वर (किंवा मुरदेश्वर) हे भारतातील कर्नाटक राज्यातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यातील अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले एक शहर आहे. येथे जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची सर्वात उंच भगवान शिवाची मूर्ती आणि प्रसिद्ध मुरडेश्वर मंदिर आहे. या शहरात मंगळुरू-मुंबई कोकण रेल्वे मार्गावरील एक रेल्वे स्थानकही आहे. व्युत्पत्ती आणि पौराणिक कथा 'मुरडेश्वर' या नावाची उत्पत्ती रामायण काळाशी संबंधित आहे. हिंदू देवतांनी 'आत्मलिंग' नावाच्या एका दिव्य लिंगाची पूजा करून अमरत्व आणि अजिंक्यत्व प्राप्त केले होते. लंकेचा राजा रावण यालाही आत्मलिंग (शिवाचा आत्मा) प्राप्त करून अमर व्हायचे होते. आत्मलिंग हे भगवान शिवाचे असल्याने, रावणाने अत्यंत भक्तीभावाने शिवाची उपासना केली. त्याच्या प्रार्थनेवर प्रसन्न होऊन भगवान शिव त्याच्यासमोर प्रकट झाले आणि त्यांनी त्याला वरदान मागण्यास सांगितले. रावणाने आत्मलिंगाची मागणी केली. शिवाने त्याला हे वरदान देण्याचे मान्य केले, परंतु एक अट घातली: लंकेला पोहोचेपर्यंत ते लिंग जमिनीवर ठेवता येणार नाही. जर आत्मलिंग एकदा जमिनीवर ठेवले गेले, तर तेथून ते हलवणे अशक्य होईल. वरदान मिळाल्यावर रावण लंकेच्या प्रवासाला निघाला. ही घटना समजताच भगवान विष्णूंना जाणीव झाली की, आत्मलिंग मिळाल्यास रावण अमर होऊ शकतो आणि पृथ्वीवर हाहाकार माजवू शकतो. त्यांनी गणेशाकडे जाऊन त्याला आत्मलिंग लंकेला पोहोचण्यापासून रोखण्याची विनंती केली. गणेशाला माहित होते की रावण अत्यंत भक्त होता आणि दररोज संध्याकाळी न चुकता पूजा-विधी करत असे. याच गोष्टीचा फायदा घेण्याचे ठरवून गणेशाने रावणाकडून आत्मलिंग हस्तगत करण्याची एक योजना आखली. रावण गोकर्णाच्या जवळ पोहोचत असताना, विष्णूंनी सूर्याला झाकून टाकले, ज्यामुळे संध्याकाळ झाल्याचा भास निर्माण झाला. रावणाला आता त्याचे संध्याकाळचे विधी करायचे होते, परंतु त्याला काळजी वाटत होती कारण हातात आत्मलिंग असताना तो विधी करू शकत नव्हता. अशा वेळी, एका ब्राह्मण मुलाचे रूप धारण करून गणेश त्याच्यासमोर आले. रावणाने त्या मुलाला विनंती केली की, विधी पूर्ण होईपर्यंत त्याने आत्मलिंग आपल्या हातात धरावे आणि ते जमिनीवर ठेवू नये. गणेशाने त्याच्याशी असा करार केला की, तो रावणाला तीनदा हाक मारेल आणि जर त्या काळात रावण परत आला नाही, तर तो आत्मलिंग जमिनीवर ठेवेल. परत आल्यावर रावणाला समजले की गणेशाने 'आत्मलिंग' आधीच जमिनीवर ठेवले आहे. त्यानंतर विष्णूंनी आपली माया मागे घेतली आणि पुन्हा प्रकाश पडला. आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात येताच रावणाने ते लिंग उपटून नष्ट करण्याचा प्रयत्न केला. रावणाने लावलेल्या जोरकस बळामुळे लिंगाचे काही तुकडे विखुरले गेले. असे मानले जाते की, लिंगाच्या वरच्या भागाचा (शिखराचा) एक तुकडा सध्याच्या सुरथकल येथे पडला होता; याच तुकड्याभोवती सदाशिव मंदिर उभारले गेले आहे. त्यानंतर त्याने आत्मलिंगाचे आवरण नष्ट करण्याचा निर्णय घेतला आणि ते आवरण ३७ किलोमीटर दूर असलेल्या 'सज्जेश्वर' नावाच्या ठिकाणी भिरकावून दिले. त्यानंतर त्याने त्या आवरणाचे झाकण १६-१९ किलोमीटर दूर असलेल्या 'गुनेश्वर' (सध्याचे 'गुणवन्थे') आणि 'धारेश्वर' या ठिकाणी फेकले. शेवटी, त्याने आत्मलिंगावर असलेले वस्त्र 'कंडुक-गिरी' (कंडुक टेकडी) येथील 'मृडेश्वर' नावाच्या ठिकाणी फेकले. याच मृडेश्वरचे नाव पुढे बदलून 'मुरुडेश्वर' असे करण्यात आले. मुरुडेश्वर मंदिर कंदुका टेकडीवर वसलेले आहे, जी तीन बाजूंनी लक्कादीव समुद्राच्या पाण्याने वेढलेली आहे. हे मंदिर भगवान शिवाला समर्पित असून, २००८ मध्ये येथे २० मजली 'राजा गोपुरा' उभारण्यात आला. मंदिर प्रशासनाने एक लिफ्ट बसवली आहे, ज्याद्वारे राजा गोपुराच्या वरच्या भागातून १२३ फूट उंच असलेल्या भगवान शिवाच्या मूर्तीचे दर्शन घेता येते. टेकडीच्या पायथ्याशी रामेश्वर लिंग देखील आहे, जिथे भाविक स्वतः पूजा-अर्चा (सेवा) करू शकतात. 'श्री अक्षयगुण' यांच्या मूर्तीशेजारीच शनैश्वर मंदिर उभारण्यात आले आहे. या मंदिराकडे जाणाऱ्या पायऱ्यांवर काँक्रीटपासून बनवलेले, प्रत्यक्ष हत्तींच्या आकाराचे दोन पुतळे पहारा देत असल्यासारखे उभे आहेत. राजा गोपुरासह हे संपूर्ण मंदिर आणि मंदिर परिसर सर्वात उंच मंदिरांपैकी एक आहे. मुरुडेश्वर मंदिरात प्रवेशासाठी विशिष्ट वेशभूषेचे नियम (ड्रेस कोड) आहेत.