راهکار اقتصادی برای خروج از محاصره

اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهور در دولت‌های یازدهم و دوازدهم، در گفت‌وگو با برنامه «گفت‌وگوی استراتژیک» باشگاه سیاستمداران، با تشریح وضعیت اقتصادی، سیاسی و سیاست خارجی ایران، از ضرورت اصلاح نظام تصمیم‌گیری، پایان جنگ، تقویت دیپلماسی، مدیریت اقتصاد و ایجاد تغییرات جدی در رویکردهای کشور سخن گفت. جهانگیری با اشاره به شرایط اقتصادی کشور اظهار کرد: تبیین شرایط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور در مقطع فعلی کار دشواری است؛ چراکه بسیاری از شاخص‌ها منفی هستند و تکرار مجموعه‌ای از حرف‌های منفی ممکن است به‌صورت طبیعی بر گوینده و شنونده آثار مخربی داشته باشد. با این حال، شرایط اقتصادی کشور در شاخص‌های مختلف روشن است. وی افزود: تورم بالاست و آثار اصلی آن در زندگی مردم دیده می‌شود. افزایش هزینه‌های زندگی، شرایط را برای طبقات حقوق‌بگیر و اقشار ضعیف جامعه دشوارتر کرده و از سوی دیگر، تورم بر هزینه‌های بنگاه‌های اقتصادی نیز اثر گذاشته و افزایش هزینه‌های تولید را به دنبال دارد. این شرایط می‌تواند به کاهش تولید منجر شود؛ زیرا وقتی تقاضا و قدرت خرید کاهش پیدا می‌کند، اقتصاد در معرض رکود تورمی قرار می‌گیرد. معاون اول رئیس‌جمهور در دولت‌های یازدهم و دوازدهم ادامه داد: متأسفانه شاخص‌های اصلی اقتصاد کشور نشان می‌دهند که از این منظر در شرایط رکود تورمی قرار داریم؛ چراکه رشد اقتصادی منفی و تورم بالا می‌تواند به بخش‌های مختلف اقتصاد آسیب بزند. از سوی دیگر، وقتی رشد سرمایه‌گذاری منفی است، ظرفیت تولید کشور به‌صورت طبیعی کاهش پیدا می‌کند و آینده اقتصاد کشور کوچک‌تر می‌شود و چشم‌انداز روشنی برای رشد اقتصادی ترسیم نمی‌شود. جهانگیری با اشاره به تشدید ناترازی‌ها گفت: ناترازی‌ها نیز جدی‌تر شده‌اند. من از دوره دولت‌های یازدهم و دوازدهم روی موضوع ناترازی‌ها متمرکز بودم و در مراسم سالگرد دنیای اقتصاد نیز درباره ناترازی‌های بخش‌های مختلف صحبت کردم. امروز نیز ناترازی انرژی، بودجه و نظام بانکی از جمله موضوعاتی هستند که کشور را تحت تأثیر و فشار قرار می‌دهند. وی با بیان اینکه بخشی از مشکلات اقتصادی ناشی از شوک‌های خارجی و بخش عمده آن ساختاری است، تصریح کرد: شوک‌هایی که به اقتصاد کشور وارد می‌شوند، حتماً تأثیر دارند؛ محدودیت‌های خارجی، مشکلات در روابط و مبادلات خارجی، تحریم‌ها، محاصره دریایی و حتی جنگ، همگی بر اقتصاد اثرگذارند. اما بخش عمده مشکلات، ساختاری است. جهانگیری ادامه داد: ما حداقل طی ۴۰ تا ۵۰ سال اخیر با تورم مزمن دورقمی مواجه بوده‌ایم که یکی از مشکلات ساختاری کشور است. کاهش سرمایه‌گذاری نیز به این معنا نیست که در دوره‌هایی رشد سرمایه‌گذاری نداشته‌ایم، بلکه میزان سرمایه‌گذاری متناسب با نیاز کشور نبوده است. این موضوع به فضای کسب‌وکار و ثبات اقتصادی که لازمه رشد سرمایه‌گذاری است، مربوط می‌شود. کسری بودجه مزمن نیز همواره با بودجه کشور همراه بوده و آن هم یک مشکل ساختاری است. وی تأکید کرد: اگر شوک‌های خارجی برطرف شوند، تحریم‌ها کنار بروند و محاصره پایان پیدا کند، نمی‌توان انتظار داشت اقتصاد کشور خودبه‌خود شکوفا شود. اگر اصلاحات اقتصادی همزمان انجام نشود، مشکلات ساختاری برطرف نشود، تعادل به بودجه و نظام بانکی بازنگردد و ثبات اقتصادی و فضای مناسب کسب‌وکار ایجاد نشود، این اتفاق رخ نخواهد داد. عکس آن نیز صادق است؛ هر دو موضوع باید همزمان دنبال شوند و هر دو بر آینده اقتصاد کشور تأثیرگذارند. معاون اول رئیس‌جمهور در دولت‌های یازدهم و دوازدهم در ادامه با انتقاد از نظام تصمیم‌گیری کشور گفت: یکی از اشکالات اساسی ایران، نظام تصمیم‌گیری است. در کتاب «در اندیشه ایران» که بر اساس تجربیات و خاطرات دوران معاون اولی منتشر شده، به‌ویژه در بخش پایانی، به این موضوع پرداخته‌ام. جهانگیری افزود: یکی از اشکالاتی که در ایران وجود دارد این است که تصمیم‌ها خیلی دیر گرفته می‌شوند. نظام تصمیم‌گیری و حکمرانی در ایران به‌گونه‌ای طراحی شده که تصمیم‌های سخت به تعویق انداخته می‌شوند. مسئولان وقتی می‌خواهند تصمیم بگیرند، هزینه تصمیم را در همان روز می‌بینند، احساس می‌کنند تصمیم سخت است و می‌گویند سال آینده درباره آن تصمیم می‌گیریم. وی ادامه داد: هر سال که تصمیم به تعویق می‌افتد، هزینه تصمیم‌گیری در سال‌های بعد دشوارتر می‌شود و گاهی اوقات مسئله دیگر اصلاً از حالت اقتصادی خارج می‌شود و هزینه‌های سیاسی و امنیتی برای آن ایجاد می‌شود. بنابراین یکی از گیرهای اصلی کشور، تصمیم‌گیری است. جهانگیری گفت: اگر از این منظر نگاه کنیم، عمده اشکالاتی که در سیستم ما وجود دارد این بوده که تصمیمات مهم را به تعویق انداخته‌ایم؛ حتی در عرصه سیاسی، مگر در شرایط دشواری که مجبور شده‌ایم تصمیمی را که بر ما تحمیل شده، اتخاذ کنیم. گاهی آثار این تصمیم‌ها مثبت شده و گاهی نیز تصمیم گرفته‌ایم، اما آثار آن مثبت نبوده است؛ زیرا نتوانسته‌ایم مسیر را ادامه دهیم. وی درباره تحولات سیاسی پس از جنگ ۴۰ روزه اظهار کرد: جنگ ۴۰ روزه شاید مهم‌ترین اتفاقی بود که در آن شهادت رهبری رخ داد. من فکر می‌کنم رژیم صهیونیستی و احتمالاً سازمان‌های جاسوسی آن، مانند موساد، به‌خوبی به این جمع‌بندی رسیده بودند که رهبری در نظام مدیریت ایران نقش کلیدی و تعیین‌کننده‌ای دارد. جهانگیری افزود: جایگاه رهبری در قانون اساسی بسیار مهم است؛ مسئول صلح و جنگ، رهبری است، مسئولان کلیدی کشور در بخش‌های مختلف توسط رهبری انتخاب می‌شوند و فرمانده کل نیروهای مسلح نیز رهبری است و فرماندهان بخش‌های مختلف نیروهای مسلح توسط ایشان منصوب می‌شوند. وی گفت: رهبری شهید سابقه طولانی در اداره کشور داشت؛ از پیش از انقلاب که جزو مبارزان خط مقدم نظام برای استقرار جمهوری اسلامی علیه رژیم گذشته بود تا پس از پیروزی انقلاب که نقش کلیدی در شورای انقلاب داشت، هشت سال رئیس‌جمهور بود و پس از آن نیز بیش از سه دهه رهبری انقلاب را برعهده داشت.