72 giờ lật đổ Mosaddegh: kế hoạch Anh–Mỹ hay người Iran tự hành động?

Chiều 16/8/1953, báo chí còn viết rằng Thủ tướng Iran Mohammad Mosaddegh "dường như kiểm soát hoàn toàn" tình hình. Ba ngày sau, chính phủ ấy sụp đổ, trong khi lịch sử mật của chính CIA lại ghi rằng cơ quan này đã chuẩn bị rút khỏi Iran. Hồ Sơ X mở lại tài liệu về Chiến dịch Ajax, tách rõ đâu là tài liệu, đâu là lời kể một phía, để hỏi: kế hoạch từ bên ngoài và những người Iran trong nước, ai thực sự quyết định kết cục? Đây là hồ sơ đáng xem vì nó cho thấy ngay cả lời thừa nhận chính thức cũng chưa trả lời được câu hỏi quan trọng nhất. ⏱ Chương: 0:00 Mở đầu 0:55 Bối cảnh 2:48 Chi tiết lệch 4:55 Hồ sơ mở rộng 7:45 Các giả thuyết 9:47 Điều biết chắc 11:04 Kết 📚 Nguồn chính: apps.dtic.mil — Prime Minister Mossadegh and Ayatullah Kashani from Unity to Enmity… — https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA2... history.state.gov — Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Iran, 1951–1954… — https://history.state.gov/historicald... history.state.gov — Preface — https://history.state.gov/historicald... The Guardian — British spy's account sheds light on role in 1953 Iranian coup — https://www.theguardian.com/world/202... nytimes.com — How a Plot Convulsed Iran in '53 (and in '79) — https://www.nytimes.com/library/world... The Guardian — CIA admits role in 1953 Iranian coup — https://www.theguardian.com/world/201... CNN — In declassified document, CIA acknowledges role in ‘53 Iran coup | CNN… — http://www.cnn.com/2013/08/19/politic... The Guardian — CIA admits 1953 Iranian coup it backed was undemocratic — https://www.theguardian.com/us-news/2... 🖼 Hình ảnh: 1953 Iranian coup d'état - Tehran rally — William Arthur Cram, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... 1953 Iranian coup d'état - Nematollah Nasiri — William Arthur Cram, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Mohammad Reza Shah Pahlavi 1973 (3x4 cropped) — Ghazarians, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... 1953 Iranian coup d'état - Pro-shah sympathisers — William Arthur Cram, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Dwight Eisenhower Inauguration, 20 January 1953 — USMC Archives from Quantico, USA, Wikimedia Commons, CC BY 2.0 — https://commons.wikimedia.org/w/index... John Foster Dulles gravestone in Section 21 of Arlington… — Arlington National Cemetery, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Fazlollah Zahedi - 20 August 1953 — iichs.ir (Unknown photographer), Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Ashraf Pahlavi 1350 — Ettela'at (newspaper), Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Hossein Fatemi — Aretemetic, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0 — https://commons.wikimedia.org/w/index... Fazlollah zahedi — Official photo, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Dwight D. Eisenhower, official photo portrait, May 29, 1959 — White House, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Zahedifirman — presumably Mohammad Reza Shah Pahlavi, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... President Barack Obama confers about the Cairo speech with… — Pete Souza, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... 1953 coup document - Handwritten letter from Sergeant major… — Sergeant major (Ret) Mahmoud Safai, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Handwritten arrest warrant for coup d'etat conspirators… — Iran's Military Court, 8th Branch, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... Jacobo Árbenz e sua esposa, 1955 (restored) — Unknown Unknown, Wikimedia Commons, Public Domain — https://commons.wikimedia.org/w/index... vidasilustres.net — https://vidasilustres.net/lideres-y-f... www.britannica.com — https://www.britannica.com/event/1953... abcnews.go.com — https://abcnews.go.com/International/... Lời kể của Darbyshire (MI6, 1985) là một phía, chưa xác nhận, chỉ nêu “theo lời kể”; số người chết 19/8/1953 không thống nhất, nêu cả hai ước tính kèm người nói. Giả thuyết