5.SINIF - FEN BİLİMLERİ - MADDENİN HAL DEĞİŞİMİ #konuanlatımı

5.sınıf fen bilimleri dersi maddenin hal değişimi konu anlatımı. 🔹Çevremizde gördüğümüz tüm maddelerin kütlesi ve hacmi vardır aynı zamanda hepsi uzayda yer kaplar. Maddenin en düzenli hali katı, daha düzensiz akışkan hali sıvı ve en düzensiz hali ise gazdır. Maddenin katı-sıvı-gaz halleri arasında uygun şartlar da birbirine dönüşüm gerçekleşir ve bu duruma hal değişimleri denir. Katıdan sıvıya geçiş erime, sıvıdan katıya geçiş ise donmadır. Sıvıdan gaza geçiş buharlaşma, gazdan sıvıya geçiş ise yoğuşmadır. Katı halden sıvılaşmadan doğrudan gaza geçiş süblimleşme, gaz halden sıvılaşmadan doğrudan katıya geçiş ise kırağılaşmadır. 🔹 Katı haldeki maddenin çevreden ısı alarak sıvı hale geçişi erimedir. Madde dışardan ısı aldığı için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı azalır. Erime süresince maddenin sıcaklığı değişmez, örneğin buz 0 Cde erir, buz tamamen su oluncaya kadar sıcaklık 0 derecede sabit kalır, değişmez. Çevremizde erime olayına buzun erimesi, dondurmanın erimesi ve mumun erimesi örnek verilebilir. 🔹Sıvı haldeki maddenin çevreye ısı vererek katı hale geçişi donmadır. Madde dışarıya ısı verdiği ya da ısı kaybettiği için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı artar. Donma süresince maddenin sıcaklığı değişmez, örneğin su 0 Cde donar, su tamamen buz oluncaya kadar sıcaklık 0 derecede sabit kalır, değişmez. Günlük yaşamda suyun donması, göllerin-nehirlerin donması, kış aylarında evlerin çatılarında buz sarkıkları oluşması donma olayına örneklerdir. 🔹 Sıvı haldeki maddenin çevreden ısı alarak gaz hale geçişi buharlaşmadır. Madde dışardan ısı aldığı için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı azalır. Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşebilir, örneğin bir bardak su zamanla buharlaşarak tamamen gaza dönüşür. Buharlaşmanın en hızlı olduğu ana kaynama denir. Her saf maddenin belirli bir kaynama sıcaklığı vardır ve maddenin sıcaklığı kaynama süresince değişmez. Örneğin saf su deniz seviyesinde 100 C de kaynar ve tamamen buhara dönüşünceye kadar sıcaklık 100 C de sabit kalır, değişmez. Çevremizde buharlaşma olayına, göl-deniz-okyanus suyunun buharlaşarak bulut oluşturması, ıslak çamaşırların kuruması, meyve ve sebzelerin kurutulması, eskiden çok kullanılan toprak testide suyun soğuması, kesilen karpuzun Güneşte bir süre bekletildiğinde soğuması, ateşi olan kişilerin alnına ıslak bez konulması, denizden ya da duştan çıkan kişinin üşümesi, kolonyanın ele ve yüze sürülünce serinletmesi örnek verilebilir. 🔹Buharlaşma ile kaynama aynı değildir, aralarında bazı farklar vardır. Buharlaşma yavaş gerçekleşirken kaynama hızlı gerçekleşir. Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşirken, kaynama saf maddeler için belirli sıcaklıkta gerçekleşir. Buharlaşma sıvının yüzeyinde gerçekleşirken, kaynama sıvının her yerinde gerçekleşir ve kabarcıklar çıkar. Buharlaşma sırasında maddenin sıcaklığı değişebilirken, kaynama sırasında saf maddelerin sıcaklığı değişmez, sabit kalır. 🔹Gaz halindeki maddenin çevreye ısı vererek sıvı hale geçişi yoğuşmadır. Madde dışarıya ısı verdiği ya da ısı kaybettiği için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı artar. Yoğuşma süresince maddenin sıcaklığı değişmez, örneğin su buharı 100 Cde yoğuşur, su buharı tamamen su oluncaya kadar sıcaklık 100 derecede sabit kalır, değişmez. Yoğuşma olayına yağmurun yağması, tencere yada çaydanlık kapağında su damları oluşması, camların ve aynaların buğulanması ve buzdolabından çıkarılan şişenin etrafında bir süre sonra su damlaları oluşması örnek verilebilir. 🔹 Katı haldeki maddenin çevreden ısı alarak sıvılaşmadan doğrudan gaz hale geçişi süblimleşmedir. Madde dışardan ısı aldığı için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı azalır. Süblimleşme her sıcaklıkta gerçekleşebilir, örneğin masa üzerine bırakılan naftalin süblimleşerek gaza dönüşür ve bir süre sonra tamamen yok olur. Kuru buz diğer adıyla katı karbondioksit de süblimleşmeye örnektir, kuru buz dondurma gibi soğuk cisimleri erimeden uzak mesafelere taşımada kullanılır. Süblimleşmeye bir diğer örnek de iyottur. 🔹Gaz halindeki maddenin çevreye ısı vererek sıvılaşmadan katı hale geçişi kırağılaşmadır. Madde dışarıya ısı verdiği ya da ısı kaybettiği için bulunduğu ortamın yani çevrenin ısısı artar. Kırağılaşma her sıcaklıkta gerçekleşebilir. Genelde sabah saatlerinde yaprakların, çimlerin, araçların üzerinde sanki kar yağmış gibi buz kristalleri oluşması kırağılaşmaya örnektir. #5sınıf #fenbilimleri #haldeğişimi #konuanlatımı #eğitim #eğitimvideosu #eğiticivideolar #dersvideoları PDF formatında konu özeti için:   / fencininkalemi   00:00 Başlangıç 00:00 Maddenin özellikleri 00:24 Maddenin hal değişimleri 00:57 Erime ve özellikleri 01:30 Donma ve özellikleri 02:22 Buharlaşma ve özellikleri 03:43 Buharlaşma ile kaynama arasındaki farklar 04:23 Yoğuşma ve özellikleri 05:22 Süblimleşme ve özellikleri 06:02 Kırağılaşma ve özellikleri 06:39 Sıcaklık zaman tabloları