Nikiszowiec, 1925: familoki, w których chleb piekło całe podwórko

Na podwórku ceglanego bloku w Nikiszowcu dymi piekarniok — wspólny piec, do którego kobiety z całej klatki schodowej schodzą z chlebem w słomianych koszykach. Osiedle kopalni Giesche, zbudowane w latach 1908–1919 według projektu Emila i Georga Zillmannów, to dziewięć bloków z czerwonej cegły i około tysiąca mieszkań, a do 1922 roku leży ono w Niemczech. Górnik właśnie wraca z szychty, ale na podwórku druga zmiana trwa od świtu: węgiel z piwnicy, kosz do pralni, chleb pod piec, króliki i kozy w chlewiku. Przechodzimy z jedną typową rodziną hajera przez lata 1911–1939 — od przeprowadzki do nowego bloku, przez plebiscyt i trzy pieniądze w jednym roku, po kryzys i strajk 1937 roku — i sprawdzamy, co z tego świata stoi do dziś, a czego już nie ma. 📌 Czego się dowiecie • Familok od środka: kuchnia i dwa pokoje w amfiladzie (średnio ok. 63 m²), ubikacja na półpiętrze na dwie rodziny, woda z kranu i kanalizacja, komorne 72–102 marki rocznie wobec zarobku hajera 3,96 marki za szychtę („Gazeta Górnicza”, 1911) — i dlaczego regulamin zakazywał prania w mieszkaniach. • Jeden dzień połowy lat 20.: ranka od szóstej do czternastej, darmowa pralnia z 1912 roku z elektrycznymi maglami, konsum pod arkadami, łaźnia przy szybie, piekarniok z kolejką rodzin i słomionkami, kołocz na niedzielę i wodzionka z czerstwego chleba. • Kuchnia w dwóch państwach: strajki 1916 i 1918 roku, plebiscyt 20 marca 1921 (obszar dworski Giszowiec–Nikiszowiec: 3056 głosów za Polską, 1150 za Niemcami), nowa granica 1922, szkoła mniejszościowa z 1923 roku i trzy pieniądze w jednym roku — marka niemiecka, marka polska i złoty. • Po szychcie i dziś: maszynista Teofil Ociepka, który po pracy malował planety, kryzys lat 30. i strajk w kopalni Giesche w marcu 1937 roku, piekarnioki i chlewiki zburzone w latach 70., a dziś dawna pralnia jako oddział Muzeum Historii Katowic i Nikiszowiec jako pomnik historii od 2011 roku. Treści edukacyjne i historyczne. 📚 Najważniejsze źródła • „Gazeta Górnicza” (Bochum), R. X, nr 38, 23 września 1911 — Śląska Biblioteka Cyfrowa • Barbara Danowska-Prokop, „Następstwa reformy skarbowo-walutowej Władysława Grabskiego dla sytuacji górnośląskiej części województwa śląskiego w latach 1923–1925”, „Studia Ekonomiczne” nr 38, Akademia Ekonomiczna w Katowicach, 2006 • Grzegorz Szyniec, „Wyniki plebiscytu na Górnym Śląsku 20 marca 1921” (na podstawie opracowania Stefana Dziewulskiego), 2022 — Śląska Biblioteka Cyfrowa • Muzeum Historii Katowic — Dział Etnologii Miasta, ul. Rymarska 4, Katowice: wystawy „Woda i mydło najlepsze bielidło. W pralni i maglu na Nikiszowcu” oraz „U nos w doma na Nikiszu” • Edward Wieczorek, „Śląskie pachnące chlebem”, slaskie.travel (Śląska Organizacja Turystyczna), 2020 — i inne źródła. #HistoriaPolski #Nikiszowiec #GórnyŚląsk #Katowice #Dwudziestolecie #ŻycieCodzienne #FilmDokumentalny