Ադրբեջանը պայթեցվում է ներսից. ովքե՞ր և ինչո՞ւ

«Ուսումնական հաստատություններում հիջաբ կրելու արգելքի շուրջ Ադրբեջանում ծավալվող իրադարձությունները ցույց են տալիս, թե ադրբեջանական «մոնոլիտության» արտաքին ցուցափեղկի տակ որքան խորն են թաքնված լուրջ ներքին հակասությունները: Դպրոցական համազգեստի նոր պահանջները և կրոնական ատրիբուտների խիստ սահմանափակումները հավատացյալ քաղաքացիներին դուրս են բերել փողոց: Հատկանշական է, որ այս արշավի տեղեկատվական և կազմակերպչական աջակցության առաջին ալիքներն անցել են Թուրքիայում, և միայն դրանից հետո բողոքի ալիքը համակել է ադրբեջանական քաղաքները: Միայն Բաքվում ձերբակալվել է ավելի քան 30 մարդ, որոնք բախումների մեջ են մտել դպրոցների տնօրինությունների հետ, փակել տրանսպորտային երթևեկությունը և արգելափակել ուսումնական հաստատությունների աշխատանքը: Պաշտոնական կառույցները փորձում են տեղի ունեցածը ներկայացնել որպես կարգուկանոնի սովորական խախտումներ, սակայն ակցիաների մասշտաբն ու համակարգվածությունը վկայում են արտաքին ազդեցության լծակների գործադրման մասին: Ստեղծվում է տպավորություն, որ Ադրբեջանին, ինչպես 2020 թվականին, հետևողականորեն մղում են նոր պատերազմի: Եթե անդրադառնանք վեց տարվա վաղեմության իրադարձություններին, ապա այն ժամանակ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին կենսականորեն անհրաժեշտ էր լայնամասշտաբ էսկալացիա Արցախի դեմ: Թուրք առաջնորդին անհրաժեշտ էր հարմար առիթ, ներքին «պատրույգ», որը կարելի էր վառել անհրաժեշտ պահին: Ռազմական գործողությունների մեկնարկի առիթ դարձան նաև Նիկոլ Փաշինյանի դիվանագիտական «Forsage»-ները բանակցային գործընթացի շուրջ և հուլիսյան էսկալացիան սահմանին, որոնք հայկական ղեկավարության կողմից մատուցվեցին որպես «Նոր Սարդարապատ»: Դրանից անմիջապես հետո Անկարան կտրուկ ակտիվացրեց իր լծակները Ադրբեջանի ներսում: «Արդարացի ցասումով լցված» և դրսից հրահրվող քաղաքացիները ներխուժեցին Բաքվում Միլլի Մեջլիսի շենք: Այն ժամանակ Էրդողանն ու Փաշինյանը փաստացիորեն Իլհամ Ալիևին դրդեցին ռազմական գործողությունների մեկնարկին՝ ակնհայտորեն ցույց տալով նրան այլընտրանքը․ կամ պատերազմ, կամ ներքին իշխանության կորուստ փողոցի ճնշման տակ: Արժե հիշել, թե ինչպես էր այդ ժամանակահատվածում Փաշինյանն ակտիվորեն առաջ տանում պաշտոնական Բաքվի գլխավերևով ադրբեջանական հասարակության հետ ուղիղ երկխոսություն վարելու պատրաստակամության թեզը: Այսօրվա սցենարը պարունակում է նմանատիպ ռիսկեր, սակայն արտաքին խաղացողների կոնֆիգուրացիան ավելի բարդ տեսք ունի: Կրոնական դժգոհության ընթացիկ բռնկման հետևում լիովին կարող է նկատվել նաև Իրանի հստակ հետքը: Թեհրանի համար Ադրբեջանում շիական բողոքական տարրի խրախուսումը ուղիղ և համաչափ պատասխան է Բաքվի՝ Իսրայելի հետ ռազմաքաղաքական և ռազմավարական արագ մերձեցմանը: Իրանը չափազանց ցավոտ է ընդունում Թել Ավիվի հետախուզական հարթակներին և ռազմական ենթակառուցվածքներին ադրբեջանական տարածքի տրամադրումը, որի պատճառով Ադրբեջանի ներսում կրոնական-կենցաղային հակամարտության թեժացումը իրանական հատուկ ծառայությունների համար դառնում է Իլհամ Ալիևի ռեժիմի վրա ճնշում գործադրելու կատարյալ գործիք: Անկարան իր հերթին, վերահսկելի մեդիակառույցների և հասարակական կազմակերպությունների միջոցով, հմտորեն բարձրացնում է լարվածության աստիճանը՝ հասկացնելով Բաքվի ղեկավարությանը, որ նրա կայունությունն ամբողջովին կախված է դաշնակիցներին արտաքին քաղաքական հավատարմությունից: Անկարայի և Թեհրանի կողմից ճնշումը հստակ զգում են նաև Ադրբեջանում, հենց այդ պատճառով Ադրբեջանի մեդիայի և հեռարձակման խորհուրդը դատապարտել է Թուրքիայից և Իրանից իրականացվող «տեղեկատվական հարձակումները»: Այս բոլոր գործընթացներն առանցքային նշանակություն ունեն Հայաստանի համար, թեև պաշտոնական Երևանը նախընտրում է անտեսել դրանք: Վերջին տարիներին սեփական ծրագրավորված պարտությունը արդարացնելու համար Նիկոլ Փաշինյանը հայ հասարակության մեջ ջանասիրաբար կերտում էր ամենակարող Ադրբեջանի առասպելը, որն իբր չունի ոչ մի ներքին խնդիրներ, խոցելիություններ և սահմանափակումներ: Սակայն ընթացիկ իրադարձությունները ակնհայտորեն ցույց են տալիս․ կրոնական բնույթի մեկ տեղական խնդիր, որը գրագետ կերպով ուղղորդվում է արտասահմանից, ունակ է Ադրբեջանում ակնթարթորեն ստեղծել պայթյունավտանգ իրավիճակ: Ադրբեջանում կուտակվել են բազմաթիվ սոցիալական, կրոնական և միջկլանային հակասություններ: Եթե համակարգված և գրագետ կերպով սեղմենք այս ցավոտ կետերը, Բաքուն համեմատաբար ավելի քիչ ռեսուրսներ և հնարավորություններ կունենա Հայաստանը մշտապես ապակայունացնելու և իր ագրեսիվ պահանջներն առաջ տանելու համար: Բայց Փաշինյանը, հասկանալի է, երբեք չի օգտագործի հարևանի այս խոցելիությունը՝ շարունակելով սեփական բնակչությանը սնուցել հակառակորդի անպարտելիության մասին հեքիաթներով: Մտածե՛ք այս մասին...»։