Aleviler, Kürtler, Ermeniler: Kitaplarda Saklı Kalan Tarih | Vedat Yeniçeri'den Ötekilerin Yayınları

Türkiye'de kitap okuma alışkanlığı neden değişti? Bir zamanlar binlerce basılan kitaplar bugün neden birkaç yüz okura bile ulaşmakta zorlanıyor? Artan yayıncılık maliyetleri, dijitalleşme, kitap dağıtımındaki tekelleşme ve geçmişten bugüne kitap yasakları, Türkiye'de yayıncılığın geleceğini nasıl etkiliyor? Peki, edebiyat ve yayıncılık dünyasında nitelikli eserler neden giderek görünmez hale geliyor? Murad Mıhçı'nın sunduğu Nar programının bu bölümüne, Öteki Yayınları'nın kurucusu ve sahibi, yaklaşık 40 yıllık yayıncılık deneyimine sahip Vedat Yeniçeri konuk oluyor. Yeniçeri, 1980'li yıllardan günümüze uzanan yayıncılık serüvenini, 1992 yılında kurulan Öteki Yayınları'nın ortaya çıkışını, Ankara'nın edebiyat ve düşünce dünyasındaki entelektüel birikimini ve yayınevinin kuruluş felsefesini anlatıyor. Dostoyevski'nin Öteki romanından esinlenerek seçilen yayınevi adının hikâyesini paylaşırken yayıncılığın yalnızca ticari bir faaliyet değil, aynı zamanda kültürel hafızayı ve toplumsal düşünceyi yaşatma sorumluluğu taşıdığını vurguluyor. Programda, 1990'lı yıllarda yayımlanan Ahmet Kahraman'ın Bir Dönemin Türk Büyükleri adlı kitabının toplatılması ve ardından açılan tazminat davalarının Öteki Yayınları üzerindeki etkileri de ele alınıyor. Vedat Yeniçeri, faili meçhul cinayetlerin tartışıldığı dönemde yayımlanan kitap nedeniyle karşılaştıkları hukuki süreçleri, yayınevinin ekonomik olarak faaliyetlerini sürdüremez hale gelişini ve Türkiye'de düşünce ve ifade özgürlüğünün yayıncılık üzerindeki etkilerini kendi tanıklıkları üzerinden aktarıyor. Günümüzde de bazı yayınevlerinin kitap toplatma kararlarıyla karşı karşıya kaldığını belirterek özellikle Aram Yayınları'nın yaşadığı sorunlara dikkat çekiyor. Türkiye'de kitap satışlarının düşmesi, okur sayısındaki değişim, matbaa ve baskı maliyetleri, dijital baskı teknolojileri ve bağımsız yayınevlerinin ekonomik sorunları programın önemli başlıkları arasında yer alıyor. Yeniçeri, geçmişte 3 bin adet basılan ve kısa sürede yeni baskıları yapılan kitapların bugün 300 adet basılmasının bile ekonomik risk oluşturabildiğini anlatıyor. Kitap dağıtım sisteminin dönüşümü, büyük dağıtım ağlarının etkisi, kitapçıların değişen yapısı ve yazarların sosyal çevrelerinin kitapların görünürlüğündeki rolü üzerinden yayıncılık sektöründeki yapısal sorunları değerlendiriyor. Dijitalleşmenin okuma kültürüne etkisi de programda tartışılıyor. İnternet ve arama motorları sayesinde bilgiye hızla ulaşmanın, derinlikli okuma ve kalıcı bilgi edinme alışkanlıkları üzerindeki etkileri sorgulanıyor. Kitapların toplumsal hafızanın oluşmasındaki yeri, edebiyatın düşünsel gelişime katkısı ve genç kuşakların kitaplarla kurduğu ilişkinin değişimi üzerinde duruluyor. Teknolojinin sağladığı kolaylıklarla birlikte araştırma, sorgulama ve eleştirel düşünme kültürünün nasıl korunabileceği ele alınıyor. Nar'da ayrıca Öteki Yayınları'nın Alevilik, Kürt tarihi, Ermeni ve Rum toplumlarının hafızası, zorunlu göç, asimilasyon ve kültürel kimlik üzerine yayımladığı eserler konuşuluyor. Alevi mitolojisine ilişkin çalışmaların yanı sıra Pervin Erbil'in araştırmaları üzerinden Konya Kürtlerinin yaşadığı kültürel dönüşüm, kuşaklar boyunca ana dilin kaybı ve zorunlu yer değiştirme politikalarının toplumsal sonuçları değerlendiriliyor. Ermeni toplumunun hayatta kalma hikâyelerini ve Anadolu Rumlarının tarihsel deneyimlerini konu alan kitapların, farklı halkların hafızasını gelecek kuşaklara aktarmadaki önemi vurgulanıyor. Vedat Yeniçeri, yayıncılığın geleceğine ilişkin değerlendirmelerinde nitelikli edebiyat eserlerinin okura ulaşmasında yaşanan güçlükleri, bağımsız yazarların görünürlük sorunlarını ve edebiyatın giderek pazarlama ilişkileri üzerinden şekillenmesini eleştiriyor. Yeni yazarları okurlarla buluşturmanın, çeviri eserler yayımlamanın ve toplumsal sorunları görünür kılan çalışmaları desteklemenin Öteki Yayınları açısından önemini anlatıyor. Murad Mıhçı ile Vedat Yeniçeri'nin gerçekleştirdiği bu söyleşide, Türkiye'de yayıncılığın geçmişi ve bugünü üzerinden kitap yasaklarından düşünce özgürlüğüne, okuma kültüründen edebiyatın geleceğine, Alevi ve Kürt tarihinden Anadolu halklarının kültürel hafızasına uzanan kapsamlı bir değerlendirme yapılıyor. Kitapların yalnızca bilgi taşıyan eserler değil, aynı zamanda unutulmaya yüz tutmuş hikâyeleri, dilleri, inançları ve toplumsal mücadeleleri geleceğe aktaran birer hafıza kaynağı olduğu tartışılıyor.