2027 թ. Հայասնաը կդիմավորի ԵԱՏՄ-ից դուրս. Փաշինյանի խոստովանությո՞ւնը

««Radio France International»-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի տված հարցազրույցն ակնհայտորեն ցույց տվեց, թե որքան արմատապես է փոխվում Երևանի արտաքին կուրսը։ Կառավարության ղեկավարի հայտարարությունն այն մասին, որ 2026 թվականին Եվրոպական միությանն անդամակցելու հարցով հանրաքվե անցկացնելն իրատեսական չէ պաշտոնական հայտի բացակայության պատճառով, առաջին հայացքից հնչում է որպես զուտ փաստ։ Այնուամենայնիվ, նախորդող իրադարձությունների և Մոսկվայի ներկայացրած պայմանների կոնտեքստում այս խոսքերը բոլորովին այլ մասշտաբ են ստանում։ Ըստ էության, հանրաքվեն 2026 թվականից այն կողմ հետաձգելը ուղղակի հակասության մեջ է մտնում Կրեմլի դիրքորոշման հետ, որը պնդում է՝ Երևանը հնարավորինս շուտ կողմնորոշվի Եվրասիական տնտեսական միության և ԵՄ-ի միջև։ Արդյունքում ձևավորվում է մի սցենար, որի դեպքում 2027 թվականի սկզբին Հայաստանը բարձր հավանականությամբ կարող է հայտնվել ԵԱՏՄ շրջանակներից դուրս։ Երկրի ինտեգրացիոն ընտրության շուրջ իրադարձությունների զարգացումն արագացել է այն բանից հետո, երբ 2025 թվականին քաղաքացիական նախաձեռնության հիման վրա ընդունվել է «Եվրոպական միությանը Հայաստանի Հանրապետության անդամակցելու գործընթացի մեկնարկի մասին» ՀՀ օրենքը, իսկ օգոստոսին Փաշինյանը հայտարարել է պաշտոնական հայտի արագ ներկայացման մասին։ Ռուսական կողմի դիրքորոշումը, որը Վլադիմիր Պուտինը հնչեցրել էր ՔՊ առաջնորդի հետ առանձնազրույցում, առավել քան հստակ էր. երկու տարբեր ուղղվածություն ունեցող տնտեսական միավորներում միաժամանակյա մասնակցությունն անհնար է, ԵՄ-ի հետ մերձեցմանն ուղղված օրենսդրական քայլերը դե ֆակտո մեկնարկում են ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու ընթացակարգը։ «Ստատուս քվոն» ֆիքսելու և Երևանին վերջնական ընտրություն կատարելուն հարկադրելու նպատակով Մոսկվան հորդորում էր հանրաքվեն անցկացնել հնարավորինս շտապ։ Հայտարարելով մինչև տարեվերջ հանրաքվե անցկացնելու երկրի անպատրաստ լինելու մասին և նշելով բարեփոխումների ծավալուն ծրագիր իրականացնելու անհրաժեշտությունը՝ Փաշինյանը փաստացի մերժում է Մոսկվայի առաջարկած արագացված սցենարը, ինչն անխուսափելիորեն տանում է եվրասիական կառույցների հետ ինստիտուցիոնալ և տնտեսական խզման խորացմանը։ Ֆրանսիացի լրագրողներին տված հարցազրույցի ամենաուշագրավ կետը դարձել է վարչապետի խոստովանությունը երկրի ապագա հնարավոր դիրքավորման մասին։ Փաշինյանն առաջին անգամ բացահայտ ձևակերպել է այն հայեցակարգը, ըստ որի, Հայաստանը կարող է հայտնվել մի իրավիճակում, երբ այլևս ԵԱՏՄ անդամ չէ, բայց միևնույն ժամանակ չի դառնում ԵՄ մաս։ Նրա ձևակերպած խնդիրը՝ ժողովրդին հնարավորություն տալ որոշելու՝ մնալ ԵԱՏՄ-ում, անդամակցել ԵՄ-ին, թե չանդամակցել այդ միավորումներից ոչ մեկին, վկայում է, որ իշխանությունները պատրաստ են ինտեգրացիոն վակուումի ժամանակաշրջանի։ ՀՀ ղեկավարությունը գիտակցում է, որ եվրոպական չափանիշներին համապատասխանելը երկարատև գործընթաց է, իսկ Բրյուսելի ընդլայնման պատրաստակամությունը կախված է աշխարհաքաղաքական իրավիճակից։ Միևնույն ժամանակ, Մոսկվան բազմիցս հայտարարել է, որ պատրաստ չէ վճարել «Հայաստանի եվրոպական երազանքի» համար։ Սա Երևանին տանում է ֆինանսական փակուղի: Ավանդական դաշինքներից դուրս գոյություն ունենալու պատրաստակամության մասին հայտարարությունը լայն դաշտ է բացում փորձագիտական քննարկումների համար՝ Հայաստանի Հանրապետության ապագա անվտանգության ճարտարապետության և տնտեսական կողմնորոշման վերաբերյալ։ Մի կողմից, նման մոտեցումը կարելի է մեկնաբանել որպես կարճաժամկետ հեռանկարում եվրոպական հնարավորությունների սահմանափակության և եվրասիական շուկայից դուրս գալու դիմաց վճարվելիք բարձր գնի սառնասիրտ գիտակցում։ Մյուս կողմից, «երրորդ ուղու» մասին ճշգրտված ձևակերպումը կարող է ծառայել որպես ավելի խորը գործընթացների ազդարարում, որոնք կապված են թյուրքական աշխարհին երկրի ակամա ու աստիճանական ինտեգրման և Հարավային Կովկասի ամբողջ տարածաշրջանային լոգիստիկայի վերափոխման հետ։ Ակնհայտ է մեկ բան. Հայաստանի ղեկավարության՝ «անլուծելի հավասարումներ» լուծելու և Արևմուտքի ու Ռուսաստանի միջև հավասարակշռություն պահպանելու փորձերը երկիրը մոտեցնում են շրջադարձային կետի, երբ 2027 թվականը կարող է դառնալ արտաքին քաղաքականության պատմության բոլորովին նոր գլխի սկիզբը։ Մտածե՛ք այս մասին...»։