Darbenin 46. Yılında 12 Eylül'ü Sesle Hatırlamak

12 Eylül 1980 sabahı Türkiye, askerî darbeyi bir ses sıralamasıyla duydu: İstiklal Marşı, Harbiye Marşı ve Millî Güvenlik Konseyi bildirileri… Darbenin 46. yılında hazırladığım bu videoda, 12 Eylül yönetiminin müziğe ve sese nasıl müdahale ettiğini inceliyorum. Müşerref Akay’ın seslendirdiği “Türkiyem”in televizyon ekranlarındaki dolaşımından cezaevlerinde bir baskı aracına dönüştürülmesine; yasaklanan müziklerden mahpusların koğuştan koğuşa taşıdığı şarkılara uzanan bir ses tarihinin izini sürüyorum. 12 Eylül hangi şarkıları susturdu, hangilerini zorla dinletti ve hangi sesleri susturamadı? İçerik uyarısı: Video, işkence ve cezaevi şiddetine ilişkin anlatılar içermektedir. Kitaplar Bengi, Derya, “80’li Yıllarda Türkiye: Sazlı Cazlı Sözlük – Yaprak Döker Bir Yanımız”, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2019. Mavioğlu, Ertuğrul, “Asılmayıp Beslenenler: Bir 12 Eylül Hesaplaşması 1”, İthaki Yayınları, İstanbul, 2006. Sarı, Cahide ve Okur, Asım Murat (der. ve çev.), “Müzik: Direniş ve Hafıza”, Mimas Yayınları, yayın yeri belirtilmemiş, 2024. Makale, söyleşi ve süreli yayınlar Mavioğlu, Ertuğrul, “Darbenin Şarkısına En Ağır Darbe”, Radikal, Eylül 2009; yeniden yayımlayan Sendika.Org. Efe, Ümit, “Ümit Efe ile Söyleşi”, Feminist Yaklaşımlar, Sayı 16, 2012. Gırgır, Sayı 467, 19 Temmuz 1981. Sarıoğlu, Sezai, Özge Ç. Denizci ile görüşme, [11 Eylül 2026], yayımlanmamış görüşme. Görsel ve arşiv kaynakları DW Türkçe, “12 Eylül Belgeseli”, çevrimiçi video. 32.Gün Arşivi, “12 Eylül Belgeseli, 1. Bölüm: Renklerin Çatışması”, çevrimiçi video. TRT Arşiv, “12 Eylül 1980 Darbesi Öncesi”, çevrimiçi video. Müzikler: • Müşerref Akay – “Türkiyem” • “Harbiye Marşı” • Ahmet Kaya – “Şafak Türküsü” • Boğaziçi Caz Korosu – “Zahit Bizi Tan Eyleme” Düzenleme: Masis Aram Gözbek • Ahmet Kaya – “Metris’in Önünde” • Ezginin Günlüğü – “Cin” Tanıklığını, bilgisini ve değerlendirmelerini benimle paylaşan Sezai Sarıoğlu’na içtenlikle teşekkür ederim. Videoda yer verilen müzik ve arşiv görüntüleri, tarihsel inceleme ve eleştiri bağlamında kullanılmıştır. Kayıtların ve görüntülerin hakları ilgili hak sahiplerine aittir.