Wandel met Emilia | Weekendje Katwijk aan Zee | Katwijk, Zuid-Holland | 28-30 Augustus 2026

Katwijk is een heel oude nederzetting, die aan de Romeinse Limes lag. Het land ten zuiden van de Rijn behoorde in 40-400 na Christus tot het Romeinse rijk, en heette Neder-Germanië. Aan de grens hadden Romeinen bewaakte forten en torens gebouwd, en soldaten uit het hele rijk, Galië, Spanje, de Balkan, Midden Oosten, vestigden zich langs deze best rustige grens. Katwijk, met strategische ligging aan de toenmallige uitmonding van de Rijn, was een van zulke nederzettingen. Romeinen lieten hier een castellum bouwen. Het was bekend als Brittenburg, hoewel het oorspronkelijk Lugdunum (klinkt als Koreaanse specialiteit). In 15e eeuw was het waarschijnlijk nog zichtbaar, maar de ruines zijn uiteindelijk weggespoeld door de zee. Na de val van het Romeinse Rijk in 476 is Katwijk teruggevallen tot een aantal hutten. Pas vanaf de 14e eeuw begon het dorp langzaam te groeien, vooral door visserij. Toen kreeg het de naam Catwijc - wijk betekent natuurlijk een nederzetting, en Chatten is een Germaanse stam. Eind 14e eeuw werd de vismarkt hier naartoe verplaatst - logisch, want vroeger vond het plaats in Katwijk aan den Rijn. In de zee vang je meer vissen op.... Omdat Katwijk aan Zee bleef groeien, is het vanaf 1461 een zelfstandige parochie. In dat geval moet je een mooie kerk hebben, en omstreeks dezelfde tijd werd de Andreaskerk gebouwd - met 1400 zitplaatsen!!! (Jaren 1400, zitplaatsen dus ook). Zo'n kerk verdient meer dan 1 naam en daardoor werd het lokaal ookwel de Grote Kerk genoemd, of soms Witte Kerk. Omdat het wit is. In 1571 werd het door de watergeuzen vernield, een van die aardige jongens werd opgehangen in de duinen van Katwijk. Wist je trouwens dat dit de enige kerk in Nederland is die direct aan de boulevard staat? Na de dienst kun je direct het water in springen.... 🫣 Het was trouwens niet altijd het geval; in de 16e eeuw waren er nog huizen ten westen van de kerk, maar tijdens Allerheiligenvloed in 1570 gingen die huizen de zee in en de kerk kwam aan de zee te liggen. Nadat Wijk bij Duurstede de Rijn afgedamd had (1122), verzandde de Rijmond. Met vriendelijke groeten, Dorestad! In 1572 werd dus een kanaal in een rechte lijn gegraven, van Katwijk aan den Rijn tot aan de zee. Een kanaal vraagt toch wat onderhoud aan, maar dat gebeurde niet, en over ca. 100 jaar verzandde het. Hoewel visserij aan de Nederlandse kust een belangrijke bron van inkomsten was, die dorpen bloeiden niet, en het leven was armoedig. Tot de 19e eeuw golden er hoge belastingen voor deze zaak, aan de Heer van Katwijk. Nadat al die rechten vervielen, konden die mensen wat meer geld naar thuis brengen. En dan nog haringvisserij werd geliberaliseerd.... Het is interessant dat hoewel Katwijk ooit de grootste vissersvloot in Nederland had, heeft het geen haven, en al die schepen moesten in IJmuiden liggen. Wie had dus de grootste vloot, Katwijk of IJmuiden? Katwijkers gingen met hun bomschuiten zelfs tot de Engelse kust om haring te vangen. Deze schepen is een eigenschap van deze regio; ze zijn breed en hebben platte bodem. Daardoor hadden ze niet per se een haven nodig - ze werden door de paarden tot tegen de duinen getrokken om de overwinteren. Net als vrijwel ieder vissersdorp, ontdekte Katwijk zijn ECHTE bestemming pas in de 19e eeuw. Men ontdekte dat rust en vakantie aan de zee best goed voor je mentale en fysieke gezondheid is. Steeds meer hotels werden er gebouwd, wat toeristen uit het hele land (inclusief Duitsland natuurlijk) aantrok. De tram, die naar Katwijk aan Zee uit Leiden sinds 1881 reed, was ook een stimulerende factor. Een woede van het dorp is de Tweede Wereldoorlog. Het dorp moest gesloopt worden om de Atlantikwall te kunnen bouwen. Dat meen ik wel - het dorp; zo'n 800 gebouwen. Alleen maar de Vuurbaak, Villa Alegonda en de Witte Kerk bleven staan, maar de toren van de kerk werd toch wel afgebroken. Daardoor zie je aan de kust geen oude vissershuisjes.... Als je mij kent, zal je vast begrijpen dat ik niet voor niets naar Katwijk ging. Vuurtorens! Of eerder een vuurbaak, op een na de oudste van Nederland. Het dateert uit 1605, waarna elke vissersplaats aan de kust een vuurtoren of vuurbaak kreeg (en daardoor ben ik nog steeds daarmee bezig...) Vermoedelijk stond er al eerder zoiets als een vuurbaak, maar wel wat dichter bij zee, waardoor het uiteindelijk bedreigd werd.... Eerst werd op het platte dak een houtvuur gestookt, later een kolenvuur en in de jaren 1800 kreeg het een olielamp. Katwijk had weliswaar geen haven, maar er liep de Haarlemmertrekvaart door Katwijk. Effe serieus - het licht werd alleen maar voor schepen uit eigen vloot ontstoken. Vanaf 1912 kwamen geen schepen meer in Katwijk aan land, en de vuurbaak werd definitief gedoofd. Volgens de volksmond zijn de kinderen in Katwijk niet zomaar geboren (😉😉😉), maar komen ze uit de Vierboet. 's Nachts kun je ze daarbinnen horen huilen.... Dat is niet waar. 's Nachts geweest, niemand was daar aan het huilen ... Veel plezier! Ga je ook deze weekend weg? :)