Edebiyatımızda psikanalizin izleri 1: Tanpınar'ın divanı

Kültür ve psikanaliz dizisinde “Türk Edebiyatında Psikanalizin İzleri” adlı bir alt başlık açıyoruz. Bu söyleşilerdeki amacımız psikanalitik kavramların Türk edebiyatında yazarlarımız tarafından ne kadar kullanıldığı, yapıtlarında psikanalizin izinin olup olmadığı sorularına yanıtlar bulmak. Bu yapıtlarda doğrudan psikanalizden söz edilmemiş olsa bile bilinç dışı, Oidipus karmaşası ve kuşaklararası ilişkiler, ruhsallığın karmaşıklığı ve sakar eylemler, düş yorumları, bellek ve travma gibi konuları ele almalarından yola çıkarak psikanalizin izini süreceğiz. İlk söyleşide Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanını tartışacağız. İronik biçimde vazgeçişin, arzusuzluğun, yalan ve hakikatin, kutsal ve sekülerin, ben ve ötekinin, yapım ve batışın romanıdır bu. Okumaktan yazmaktan hoşlanmadığı halde anılarını yazmaya uğraşan, “mutlak bir samimilik”le her şeyi olduğu gibi söyleme yanlısı Hayri İrdal’ın bir anlamda “abesle iştigal”inin anlatısıdır. Din-bilim, Doğu-Batı, gelenek-modern, birey-toplum, ruh-madde, tasavvuf-psikanaliz, talih-tesadüf arasında kalmış Hayri İrdal karakterinde gerçekleşen çatışmaların eseridir. Romandan şu alıntı söyleşimizde bize yol gösterecektir: “Belki de şahsiyet dediğimiz şey bu, yani hâfızanın ambarındaki maskelerin zenginliği ve tesadüfü, onların birbirleriyle yaptığı terkiplerin bizi benimsemesidir.” Murat Yalçın, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psiko­loji Bölümü’ne girdiği 1990 yılında bir yandan Varlık dergisinde çalışmaya başladı. Sombahar dergisinin yayın sek­reterliğini yürüttü (1990-1992); Tömer Edebiyat dergisinin danışma kurulu (1996), Yaşasın Edebiyat dergisinin yayın kurulu (1997-1999) üyeliğinde bulundu. 1997’den bu yana Yapı Kre­di Yayınları’nda editör olarak çalışmakta, kitap-lık dergisinin editörlüğünü yürütmektedir. Kitapları: Aşkımumya (1995), Hafif Metro Günleri (1998), İma Kılavuzu (2003), Şen Saat (2006), Kesik Hava (2009), Karga Zarif (2012), İçimde Oğuz Atay ile Orhan Gencebay İkizi Yaşıyor (2013), Kontrol Kalemi (2015), Pera Mera (2017), Dayı Parçası (2020), Oralı Olmamak (2020), Dalga Boyu (2024).