นิพพาน อนัตตา โดย พระพรหมคุณาภรณ์ - ประยุทธ์ ปยุตโต

----------------------------------- ประเด็นพิจารณา อัตตา อนัตตา นิพพาน และ สัพเพ ธัมมา - ธรรมทั้งปวง --------------------------------- สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา สิ่งใดเป็นอนัตตาสิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา ไม่เป็นเรา ไม่ใช่ตัวตนของเรา ข้อนี้พึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี ฯ ----------------------------------------------- ดังนั้น อนัตตาต้อง เป็นสิ่งที่ สิ่งนั้นไม่ใช่ของเรา -เนตังมะมะ ไม่เป็นเรา -เนโสมหสมิ ไม่ใช่ตัวตนของเรา -นเมโสอัตตา นี่คือคุณสมบัติของ อนัตตา อนัตตาไม่ได้ตรงกันข้ามกับ อัตตา แต่ อัตตาจะตรงข้ามกับ นถิตา เพราะ นถิตา คือ ไม่มีทุกอย่าง ซึ่งอนัตตาไม่ได้ไปในส่วนสุดทั้งสอง เพราะเป็น ตัวตนชั่วคราว นี่แหละเรียกว่า อนัตตา ---------------------------------------------- เราจึงโยงได้ว่า ไม่เที่ยง - เป็นทุกข์ - เป็นอนัตตา อนิจจัง - ทุกขัง -อนัตตา -------------------------------------- ------------------------ นิพพาน -------------------------- ภิกษุ! ในปัญหานั้น คำตอบมีดังนี้ :- “สิ่ง” สิ่งหนึ่งซึ่งบุคคลพึงรู้แจ้ง เป็ นสิ่งที่ไม่มีปรากฏการณ์ ไม่มีที่สุด มีทางปฏิบัติเข้ามาถึงได้โดยรอบ, นั้นมีอยู่; ใน“สิ่ง” นั้นแหละ ดิน นํ้า ไฟ ลม ไม่หยั่งลงได้ -ไม่อาจเข้าไปอยู่ได้;ใน “สิ่ง” นั้นแหละ ความยาว ความสั้น ความเล็ก ความใหญ่ ความงาม ความไม่งาม ไม่หยั่งลงได้ -ไม่อาจเข้าไปอยู่ได้; ใน “สิ่ง”นั้นแหละ นามรูป ดับสนิทไม่มีเหลือ; นามรูป ดับสนิท ใน “สิ่ง” นี้ เพราะ การดับสนิทของวิญญาณ; ดังนี้แล. --------------------------------------- นิพพานจึง ไม่มีปรากฏการณ์ เมื่อไม่มีปรากฏการณ์ ย่อมไม่มีการเกิด เมื่อไม่มีการเกิด ย่อมไม่มีการเสื่อม นิพพานจึงเรียกว่า "อสังขตธรรม" ธรรมอันเป็นเครื่องปรุงแต่ง ------- ------- หรือพิจารณาจากพระสูตร --------------------- ------- พระไตรปิฎก ฉบับบาลีสยามรัฐ ภาษาไทย เล่มที่ ๒๐ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๒ อังคุตตรนิกาย เอก-ทุก-ติกนิบาต ------- ๕๗๖ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่แห่งธรรมดา -ธัมมัฏฐิตตา, คือความเป็นกฎตายตัวแห่งธรรมดา -ธัมมนิยามตา, ตถาคตตรัสรู้ บรรลุธาตุนั้นว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยงครั้นแล้วจึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่าสังขารทั้งปวงไม่เที่ยง ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดา ก็คงตั้งอยู่อย่างนั้นเอง ตถาคตตรัสรู้ บรรลุธาตุนั้นว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ครั้นแล้วจึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ------- ดูกรภิกษุทั้งหลาย เพราะตถาคตอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้น คือ ความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดา ก็คงตั้งอยู่อย่างนั้นเอง ตถาคตตรัสรู้ บรรลุธาตุนั้นว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ครั้นแล้วจึงบอก แสดง บัญญัติ แต่งตั้ง เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ฯ ------------------ อิทัปปจัยตา ---------------- ภิกษุ ทั้งหลาย. ! เราจักแสดงซึ่งปฏิจจสมุปบาท คือธรรมอันเป็นธรรมชาติอาศัยกันแล้วเกิดขึ้น แก่พวกเธอทั้งหลาย. พวกเธอทั้งหลาย จงฟังซึ่งปฏิจจสมุปบาทนั้น,จงทำในใจให้สำเร็จประโยชน์, เราจักกล่าวบัดนี้ ... ภิกษุ ทั้งหลาย. ก็ปฏิจจสมุปบาท เป็นอย่างไรเล่า ?ภิกษุ ทั้งหลาย. ! เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรา มรณะย่อมมี.ภิกษุ ทั้งหลาย. ! เพราะเหตุที่ พระตถาคตทั้งหลายจะบังเกิดขึ้นก็ตาม,จะไม่บังเกิดขึ้นก็ตาม, ธรรมธาตุนั้นย่อมตั้งอยูแล้วนั่นเทียว ;คือ ความตั้งอยู่แห่งธรรมดา -ธัมมัฏฐิตตา, คือความเป็นกฎตายตัวแห่งธรรมดา -ธัมมนิยามตา, คือความที่เมื่อมีสิ่งนี้สิ่งนี้เป็นปัจจัย สิ่งนี้สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น -อิทัปปัจจยตา. ----- ตถาคต ย่อมรู้พร้อมเฉพาะ ย่อมถึงพร้อมเฉพาะซึ่งธรรมธาตุนั้น ; ครั้นรู้พร้อมเฉพาะแล้ว ถึงพร้อมเฉพาะแล้ว, ย่อมบอก ย่อมแสดง ย่อม บัญญัติ ย่อมตั้งขึ้นไว้ ย่อมเปิดเผย ย่อมจำแนกแจกแจง ย่อมทำให้เป็นเหมือนการหงายของที่คว่ำ ; และได้กล่าวแล้วในบัดนี้ว่า “ภิกษุ ทั้งหลาย. ! ท่านทั้งหลายจงมาดู : เพราะชาติเป็นปัจจัยชรามรณะย่อมมี” ดังนี้. ภิกษุ ทั้งหลาย.! เพราะเหตุดังนี้แล : ธรรมธาตุใดในกรณีนั้นอันเป็น ตถตา คือความเป็นอย่างนั้น,เป็น อวิตถตา คือความไม่ผิดไปจากความเป็นอย่างนั้น,เป็น อนัญญถตา คือความไม่เป็นไปโดยประการอื่น,เป็น อิทัปปัจจยตา คือความที่เมื่อมีสิ่งนี้สิ่งนี้เป็นปัจจัย สิ่งนี้สิ่งนี้จึงเกิดขึ้น ; ภิกษุ ทั้งหลาย. ธรรมนี้เราเรียกว่า ปฏิจจสมุปบาท คือธรรมอันเป็นธรรมชาติ อาศัยกันแล้วเกิดขึ้น. --------------------------------