Eğer 1980'de Üniversite Sınavına Girseydin?

13 Haziran 1980. 18 yaşındasın, İstanbul'un kenarındaki bir gecekonduda büyüdün ve ailende üniversiteye giden ilk kişi olmak istiyorsun. Önünde tek gün, tek oturumluk bir sınav var. Gaz lambasıyla ders çalıştığın kuyruk yılları, sınav sabahı kapıda bekleyen annen ve baban, sonuç zarfı, 12 Eylül, 1981'de YÖK ve iki aşamalı sınav, hızla artan kontenjanlar… 1980'de başvuran her 11 kişiden yalnızca biri kazandı. Peki bugün? Bölümler 0:00 Giriş 0:43 Gecekondunun Çocuğu 1:48 Tek Sınav 2:36 1980 Türkiye'si 3:44 13 Haziran 4:23 Sonuç 5:11 12 Eylül 6:28 Üçüncü Deneme 7:19 Bugün 8:22 Kapanış Peki sen olsan 1980'de o sınava girer miydin? Ailende ilk üniversiteli kim? Hangi yıl, kaçıncı denemede kazandı? Yorumlara yaz. Rakamlar hakkında not: "Sen" kurgu bir karakter (gecekondu videomuzdaki ailenin çocuğu); yaşadıkları belgelenmiş olaylardan derlendi. Başvuran ve yerleşen aday sayıları (1980: 466.963 ve 41.574, %8,9; 1981: 420.850 ve 54.818; 1982: 408.573 ve 72.983; 1983: 361.158 ve 105.158; 1984: %34,1; 2010: %48,1; 2023: 3.527.443 ve 1.063.807; 2025: 2.560.649; 2026: 2.425.627 ve 730.854, %30,1) YÖK'ün "Yıllara göre üniversitelere başvuran ve yerleşen aday sayıları" tablosundandır; ek yerleştirme dahil değildir. Sınav tarihi (1980-ÜSS, 13.06.1980) ve 1981'deki iki sınav ÖSYM'nin sınav takviminden; sınavın biçimi (1976–1980 tek gün, tek oturum; dört alan; lise notunun sayılmaması; 1981'de iki aşama) GazeteBilkent'teki tarihçe yazısından (N. Firik, 2017) alınmıştır. 1980 ekonomisi: asgari ücret (aylık brüt 5.400 TL, ÇSGB), fiyat artışları (İTO; toptan eşya %107,2) ve dolar kuru (yıllık ortalama, SBB). Siyasi şiddette ölenlerin sayısı (12.9.1979–11.9.1980: 2.677 vatandaş ve 135 güvenlik görevlisi) Yıldırım Koç'un DPT verisine dayanan çalışmasından (2021) aktarılmıştır. Sınav günü, sonuç ve aile sahneleri temsilîdir; soru sayısı, süre, sınav ücreti ve tercih sistemi için rakam verilmemiştir. Çizimler temsilîdir. Başlıca kaynaklar: YÖK, Yıllara göre üniversitelere başvuran ve yerleşen aday sayıları; ÖSYM, 1974–1983 yılları arasındaki sınavlar; Nilüfer Firik, "Türkiye'de Üniversiteye Giriş Sınavlarının Tarihi-2", GazeteBilkent, 5.12.2017; Kemal Gözler, "Üniversitelerde Öğrenci Fazlalığı", Cumhuriyet, 10.10.1989; ÇSGB, yıllar itibarıyla asgari ücretler; SBB, Ekonomik ve Sosyal Göstergeler 1950–2014; Yıldırım Koç, "Ekonomik Kriz ve İşçi Sınıfı: 1978-1983" (2021). Seslendirme yapay zekâ ile üretilmiştir. Çizimler ve müzik kanalımıza aittir. Sıradaki video: Eğer 1975'te İstanbul'da apartman kapıcısı olsaydın? (yakında) #üniversitesınavı #1980 #tarih