049 - Faydacı Ahlak ve Hukuk Teorisi - Haziran 2026

Değerli Felsefe severler; 03.06.2026 tarihinde gerçekleştirdiğimiz Hukuk Felsefesi Söyleşisinde faydacı ahlak ve hukuk teorisini farklı düşünürlerin perspektifleriyle ele aldık. Öncelikle faydacılığın kökeni ve haz–acı ilkelerinin insan doğasındaki belirleyici rolünü gündelik örnekler üzerinden tartıştık. Ardından Hume ve Bentham arasındaki farkları, Hume’un sempati temelli ahlak anlayışı ile Bentham’ın haz kalkülünü karşılaştırarak değerlendirdik. Daha sonra Mill’in niteliksel faydacılığı üzerinde durarak hazların niteliksel ayrımı, özgürlük ve zarar ilkesi ile çoğunluğun baskısı karşısında bireyselliğin korunmasının önemini konuştuk. Jhering’in sosyal faydacılığı çerçevesinde hukuku bir mücadele ve toplumsal amaç odağı olarak gören yaklaşımı, hak kavramını “hukuken korunan menfaat” üzerinden tartıştık. Ayrıca ampirizm ve rasyonalizm çatışmasının hukuk ve ahlak üzerindeki etkilerini gündelik örneklerle karşılaştırdık. Son olarak haz ve acı ilkeleri ile fayda aritmetiği üzerinden Bentham’ın haz ve acıyı ölçmek için geliştirdiği yedi ölçütü gündelik yaşam örnekleriyle tartıştık ve Mill’in niteliksel katkısını eleştirel bir bakışla değerlendirdik. Özetle, söyleşimizde faydacılığın bireysel hazdan toplumsal faydaya, özgürlükten hukukun mücadeleci doğasına kadar geniş bir yelpazede açtığı tartışmaları gündelik örneklerle somutlaştırdık. Çoğunluğun mutluluğu ile bireysel hakların dokunulmazlığı arasındaki gerilim, hukuk felsefesi tartışmalarımızın en canlı eksenini oluşturdu.