Bulgaristan Müslümanlarının Tasfiyesi (1876–1908): Unutulan Etnik Temizlik

1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sırasında Osmanlı Bulgaristanı'nda yaşanan felaket, Balkanlaşmanın başlangıcı değil; onlarca yıl önce Yunanistan ve Sırbistan ile başlatılan sürecin kanlı bir devamıydı. 1876 krizinden 1908 Bulgaristan bağımsızlık ilanına kadar geçen 30 yıllık süreçte, devlet eliyle yürütülen sistematik demografik mühendislik neticesinde asırlardır bu topraklarda yaşayan yerleşik bir nüfus haritadan silindi. 1877 öncesinde Tuna ve Edirne vilayetlerinde 1,5 milyondan fazla Müslüman yaşamaktaydı. Toplam nüfusun yaklaşık yüzde 50'sini oluşturan ve verimli ekilebilir arazilerin yüzde 60 ila 70'ine sahip olan Müslümanlar, Doğu Rumeli (Yukarı Meriç havzası) ve Kuzeydoğu Bulgaristan'da mutlak çoğunluğa sahipti. Birinci el diplomatik arşivler, konsolosluk raporları ve nüfus kayıtlarına dayanan bu belgesel, Osmanlı Bulgaristanı'nın 30 yıllık tasfiyesini inceliyor: Savaşın Bahaneleri: Çarlık Rusyası'nın 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması'ndaki tek bir şapel iznini 12 milyon Ortodoksun hamiliği iddiasına dönüştürmesi, Panslavist kutsal savaş doktrini ve Avusturya ile yapılan gizli 1877 Budapeşte Antlaşması. 1876 Provokasyonu: İhtilal komitelerinin memurlara saldırıp Yörük köylerini yakarak yabancı müdahaleyi kışkırtması, idari panikle yerel Rodop Pomaklarının silahlandırılması ve Batı medyasının yürüttüğü algı kampanyaları. Sahra Hastanelerindeki Katliam: Plevne'nin 10 Aralık 1877'de düşüşünün hemen ardından sahra hastanelerinde yatan 1.000 ila 4.000 savunmasız yaralı ve hasta askerin katledilmesi; eşzamanlı olarak hedef alınan Sefarad Yahudilerinin geri çekilen Türk ordusu tarafından korunarak güneye tahliyesi. Kış Göçü ve Harmanlı Faciası: Dondurucu kış şartlarında kağnılarla güneye kaçan 500.000'den fazla sivil ve Ocak 1878'de donmuş Meriç Nehri kıyısında 20.000 arabalık mülteci kafilesinin topçu ateşiyle imhası. İngiliz Tahkikatçısı Cullen'ın Raporu: Gümülcine mülteci kamplarını denetleyen İngiliz görevli Cullen'ın resmi tespiti: "Rusların Müslüman ırkını yok etmeye yönelik sabit bir politika izlediğinden başka bir sonuca varamıyorum." Demografik İmha Bilançosu: Justin McCarthy, İbrahim Yalımov, Bilal Şimşir ve Stanford Shaw verileri ışığında: 261.937 doğrulanmış sivil ölümü ve 515.000 daimi mülteci (Müslüman toplumunun yüzde 51'inden fazlasının 3 yıl içinde silinmesi; toplam can kaybı tahminleri 250.000 ila 500.000 arasındadır). Mülksüzleştirme ve Bağımsızlık (1878–1908): Dondukov kararnameleriyle dönüşlerin engellenmesi, 600.000 hektarlık Türk ve vakıf toprağının gaspı, 1885 Doğu Rumeli ilhakı ve 1908 bağımsızlığı ile nüfusun 1910'da yüzde 11,6'lık bir azınlığa geriletilmesi. BİRİNCİL TARİHİ KAYNAKLAR: 1. Justin McCarthy, Death and Exile: The Ethnic Cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922 (1995) 2. İbrahim Yalımov, Bulgaristan Türk Topluluğunun Tarihi (2002) 3. Bilal Şimşir, Bulgaristan Türkleri, 1878–1985 (1986) 4. Stanford J. Shaw ve Ezel Kural Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, Cilt 2 (1977) 5. William H. Holt, The Balkan Reconquista and the End of Turkey-in-Europe (2019) 6. İngiliz Konsolosluk Raporları ve Mavi Kitaplar (Baring, Blunt, Cullen, Layard, 1876–1878) 7. Vicky Tamir, Bulgaria and Her Jews: The History of a Dubious Symbiosis (1979)