Dlaczego JEZIORO ARALSKIE wyparowało? Statki stoją na pustyni, a morza już nie ma…

Jeszcze w 1960 roku Jezioro Aralskie było czwartym co do wielkości jeziorem świata. Zajmowało około 68 tysięcy kilometrów kwadratowych, ponad jedną piątą powierzchni Polski. Mieszkańcy jego brzegów nazywali je po prostu morzem. Dziś zostało z niego zaledwie kilka zbiorników, a w miejscu dawnej wody rozciąga się Aralkum, nowa pustynia stworzona przez człowieka. W tym filmie dokumentalnym wyruszamy do Azji Środkowej, na pogranicze Kazachstanu i Uzbekistanu, żeby zrozumieć, jak doszło do jednej z największych katastrof ekologicznych naszych czasów. To nie jest przewodnik turystyczny. To opowieść o geografii, przyrodzie, historii i przede wszystkim o ludziach, którzy żyją nad morzem, którego już nie ma. Z filmu dowiecie się: • Dlaczego morze zniknęło, choć nikt go nie osuszał. Jezioro Aralskie jest bezodpływowe i przez stulecia utrzymywało równowagę dzięki dwóm wielkim rzekom, Amu-darii i Syr-darii. Wystarczyło skierować ich wodę na pola bawełny, by ta równowaga runęła. • Co kryło wyschnięte dno. W 2001 roku archeolodzy odkryli tu średniowieczne mauzoleum Kerderi i ślady osady, nad którymi jeszcze w XX wieku stało około dwudziestu metrów wody. Dowodzi to, że Aral już kiedyś się cofał. Opowiadamy o hipotezach, które próbują wyjaśnić, dlaczego tak się stało. • Jak wyglądała przyroda dawnego morza. Były tu dziesiątki gatunków ryb, połowy sięgające dziesiątków tysięcy ton rocznie i delty porośnięte tugajami. Pokazujemy też wyspę Barsakelmes, na którą w 1953 roku sprowadzono kułany, i to, co stało się ze zwierzętami, gdy woda odeszła. • Jak żyje Mujnak. Dawny port rybny, od którego morze odsunęło się o ponad sto kilometrów, słynie dziś z cmentarzyska statków stojących na piasku, festiwalu muzyki wśród wraków i mieszkańców zbierających nasiona do sadzenia na dnie. • Jaką cenę płacą ludzie. Mieszkańcy Karakałpacji zmagają się z gruźlicą, anemią i burzami pyłowo-solnymi niosącymi resztki pestycydów. Oddajemy głos lekarzom, pacjentom i rybakom oraz mówimy uczciwie o tym, czego nauka wciąż nie wie. • Jak zapadły decyzje, które skazały morze. Historia prowadzi od listu z 1921 roku, w którym proszono aralskich rybaków o pomoc dla głodujących, przez wielkie kanały i plany pięcioletnie, po głosy specjalistów, którzy już w latach sześćdziesiątych uznawali los morza za przesądzony. • Czym była Wyspa Odrodzenia. Na tajnym radzieckim poligonie prowadzono badania nad bronią biologiczną. Opowiadamy o wypadku z 1971 roku, ukrywanym przez trzy dekady, o opuszczonym osiedlu Kantubek i o amerykańsko-uzbeckiej akcji odkażania z 2002 roku. • Dlaczego uratowano tylko połowę morza. Tama Kokaral z 2005 roku przywróciła życie Aralowi Północnemu, gdzie rybacy znów łowią sandacze trafiające do Europy. Ta sama decyzja przypieczętowała los części południowej. • Jaka przyszłość czeka region. Pokazujemy lasy saksaułu sadzone na dawnym dnie, drugą fazę ratowania Małego Aralu i zagrożenie ze strony afgańskiego kanału Kosz-Tepa na Amu-darii. Porównujemy też Aral z amerykańskimi jeziorami Owens i Mono, gdzie podobne problemy rozwiązywano z różnym skutkiem. To film o tym, jak szybko człowiek potrafi zmienić krajobraz, który istniał przez tysiące lat, i o tym, że nawet po katastrofie część tego, co utracone, da się odzyskać. Zapraszamy do obejrzenia opowieści o wodzie, pustyni i ludziach, którzy wciąż czekają, aż morze wróci. Jeśli interesują Was filmy dokumentalne o niezwykłych i trudno dostępnych miejscach naszej planety, subskrybujcie kanał i zostawcie łapkę w górę. Chętnie przeczytamy Wasze opinie w komentarzach. Materiały wideo wykorzystane w tym filmie pochodzą z kanałów: @livingasia3298 @qazaqcarbon @Peecholino