1453'ten Sonra Boş İstanbul'u Fatih Nasıl Doldurdu?

1453 fethinin ertesi sabahı Konstantinopolis neredeyse boştu. Yirmi dört yıl sonra aynı şehirde 16 binden fazla hane sayıldı. Bu insanların neredeyse hepsi başka yerlerden gelmişti: kimi bir ev sözüyle, kimi bir sürgün emriyle. Kritovulos, Âşıkpaşazâde, Tursun Bey ve 1455 ile 1477 sayımları üzerinden; esirlerin ücretle onardığı surları, patrik Gennadios'un atanmasını, verilen mülk sözünün kira yüzünden iki kez bozulmasını, Amasra'dan Kefe'ye uzanan sürgünleri ve İstanbul'un mahallelerine adını veren şehirleri anlatıyoruz. Not: Fetihten önceki ve 1477'deki nüfus için araştırmacıların tahminleri birbirinden çok farklıdır; videoda bu aralıklar ayrı ayrı verilmiştir. Âşıkpaşazâde'nin Rum Mehmed Paşa hakkındaki suçlaması kişisel bir yorumdur. Bu belgeselde: 0:00 Giriş 1:22 Sultan şehirde 2:33 Kaç kişi kalmıştı 3:58 İlk kaygı 5:15 Galata teslim oluyor 6:28 Ahidnamenin şartları 7:38 Ücretli esirler 8:48 Kale ve saray 9:58 Gennadios 11:06 Patrik atanıyor 12:13 Önce gönüllüler 13:25 Sonra zorla 14:34 İlk gelenler 15:51 Boş evler 17:01 Galata sayımı 18:08 Ev kimin? 19:15 Kaçış 20:21 Kula Şahin'in öğüdü 21:30 Ayasofya vakfı 22:30 Bedesten 23:40 Mora sürgünü 24:56 1459 yılı 26:15 Vezirlerin külliyeleri 27:28 Topkapı 28:43 Trabzon, Midilli, Argos 29:55 Fatih Külliyesi 31:11 Külliye ve bugünkü cami 32:24 1467 vebası 33:36 Kira geri geliyor 34:41 Âşıkpaşazâde'nin öfkesi 36:02 Karaman ve Aksaray 37:16 Kefe ve Kefeliler 38:21 Yahudiler ve Ermeniler 39:42 1477 sayımı 41:01 Sayım ne söylüyor 42:20 Galata'ya ne oldu 43:30 Tahtım İstanbul'dur 45:04 Kapanış Kaynaklar • Kritovulos (Kritobulos) İmbroslu, History of Mehmed the Conqueror, İngilizce çev. Charles T. Riggs (Princeton UP, 1954). Okunan çevrimiçi metin: I. kitap II. kitap… • Kritovulos, İstanbul'un Fethi, çev. Muzaffer Gökman, İstanbul 1999 (ÖZ'ün dipnotlarından; doğrudan okunmadı). • Roger Pearse, "The sack of Constantinople (part 2)", 10.06.2011. Riggs çevirisinden aktarım • Halil İnalcık, "The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine Buildings of the City", Dumbarton Oaks Papers 23-24 (1969-1970), s.… • Mehmet Öz, "İstanbul Nüfusu (Fetihten XVIII. Yüzyıl Sonlarına Kadar)", İstanbul Tarihi (İBB/İSAM) • Âşıkpaşazâde, Tevârîh-i Âl-i Osman, nşr. H. Nihal Atsız, Osmanlı Tarihleri I, İstanbul 1949, s. 193, 216-219, 243. ÖZ ve INALCIK üzerinden aktarıldı; doğrudan okunmadı. • Tursun Bey, Târîh-i Ebü'l-Feth, haz. Mertol Tulum, İstanbul 1977, s. 67-69. ÖZ ve INALCIK üzerinden aktarıldı; doğrudan okunmadı. • Halil İnalcık, "Galata" maddesi, İstanbul Tarihi • İlber Ortaylı / Semavi Eyice, "Galata", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 13 ve PDF • Semavi Eyice, "Fâtih Camii ve Külliyesi", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 12 (1995), s. 244-249 Görseller • Wikimedia Commons (kamu malı, CC0, CC BY ve CC BY-SA lisanslı; eser ve sanatçılar ekranda belirtilmiştir) • Haritalar ve grafikler: Dünün İnsanları (şematik) • "Temsilî canlandırma" yazan sahneler yapay zekâ ile üretilmiştir; olayın birebir görüntüsü değildir. Anlatım yapay zekâ sesiyle yapılmıştır. #Tarih #Osmanlı #Dününİnsanları