۵ گرمش کشنده‌ست؛ پس چرا این گلِ نازا از طلا باارزش‌تر شد؟

زعفرون دونه نمی‌ده؛ پس انسان‌های اولیه زعفران رو چطور کشف کردن و چطور به همه‌ی دنیا رسید؟ برای یه کیلو زعفران حدودِ ۱۵۰ هزار گل رو باید با دست چید؛ و هیچ‌کدوم از این گل‌ها دونه نمی‌دن. زعفران بدونِ آدم‌ها زنده نمی‌مونه. قصه از یه انگشتِ زرد شروع می‌شه و می‌رسه به نقاشی‌هایی که زیرِ خاکسترِ آتشفشان سالم موندن، به میمونی که سال‌ها فکر می‌کردن پسره، و به گلی که یه جهشِ ژنتیکی بچه‌دار شدن رو ازش گرفت. سرِ راه فهرستِ شامِ شاهِ هخامنشی رو می‌خونیم، می‌فهمیم بوی زعفران از کجا میاد، و می‌ریم به نورنبرگ، جایی که فروشنده‌ی زعفرانِ تقلبی رو اعدام می‌کردن. آخرش هم می‌رسیم به صبحِ آبان در قائن، و اینکه چرا امروز حدودِ ۹۰٪ زعفرانِ دنیا ایرانیه. فصل‌ها: 00:00 یه رشته توی آب یخ 00:35 انگشت زرد 01:48 رنگی که توی آب حل می‌شه 02:22 نقاشی زیر خاکستر آتشفشان 03:16 پسری که میمون بود 04:03 گلی که رشته‌های بلند داشت 05:00 گلی که طبیعت اشتباهی ساخت 05:49 همه‌ی زعفران‌های دنیا یه گلن 06:55 زعفران روی ستون کاخ شاه 08:07 بوی زعفران از کجا میاد؟ 08:40 ردای «زعفرانی» 09:27 هم‌وزن طلا 10:01 نورنبرگ: زعفران تقلبی 11:00 زعفران و دل گرفته 11:49 روی تاریک زعفران 12:28 چرا خراسان؟ 13:18 صبح آبان در قائن 14:41 سبدی که ۳۶۰۰ سال صبر کرد 15:18 قرارداد با یه گل منابع: Nemati et al. 2019, Molecular Phylogenetics and Evolution (خاستگاهِ زعفران در آتیکا) Schmidt et al. 2019, New Phytologist (تریپلوئید بودنِ زعفران) Brooks et al. 2018, Science (رنگدانه در اولورگسایلیِ کنیا) Ferrence & Bendersky 2004, Perspectives in Biology and Medicine (زعفران و دیوارنگاره‌های تِرا) Polyaenus, Stratagems 4.3.32؛ Encyclopaedia Iranica، مدخلِ «Cooking» Theophrastus, Historia Plantarum Willard 2002, Secrets of Saffron (نورنبرگ و تجارتِ زعفران) Hosseinzadeh & Nassiri-Asl 2013, Phytotherapy Research (ابن‌سینا و زعفران) Akhondzadeh et al. 2005, Phytotherapy Research؛ متاآنالیز Planta Medica 2019 Schmidt, Betti & Hensel 2007, Wiener Medizinische Wochenschrift (سمیّت) #انسان_های_اولیه #زعفران #تاریخ