Anders kontra Stalin: 115 000 ludzi wyrwanych z ZSRR. Warszawa odebrała mu za to obywatelstwo

Więzień z Łubianki dostał od Stalina armię, wyprowadził z ZSRR sto piętnaście tysięcy ludzi – i za to stracił obywatelstwo. Na „Sztabie” opowiadamy historię II wojny światowej z polskiej strony – jeśli jest Ci bliska, zasubskrybuj kanał. 4 sierpnia 1941 roku, Moskwa. Strażnik na Łubiance wywołuje z celi nazwisko generała Władysława Andersa. Prowadzą go nie na przesłuchanie, tylko do gabinetu, w którym czekają Beria i Mierkułow. Tam słyszy, że ma stworzyć polską armię – z ludzi, których Stalin trzyma w łagrach i kołchozach od Archangielska po Kazachstan. Film prowadzi przez siedem rund pojedynku Andersa ze Stalinem – od letnich namiotów pod Buzułukiem, przez rozmowę na Kremlu i głód w Uzbekistanie, po statki z Krasnowodska do Pahlewi, Persję, Monte Cassino, Ankonę i Bolonię. Gdzie byli oficerowie z Kozielska, Starobielska i Ostaszkowa? Dlaczego Stalin wypuścił armię, której potrzebował nad Wołgą? I dlaczego w Warszawie nazwano zdrajcą człowieka, który ją wyprowadził? Każdy etap na animowanych mapach. 0:00 Łubianka, 4 sierpnia 1941 4:45 Runda pierwsza: Buzułuk 12:19 Runda druga: Kreml 16:41 Runda trzecia: Głód 25:06 Runda czwarta: Ostatni statek 32:04 Runda piąta: Persja 43:16 Runda szósta: Włochy 53:33 Ostatnia runda: Zdrajca Źródła Źródła informacji: S. Kalbarczyk, „Armia Andersa w ZSRS 1941–1942” (IPN 2020); S. Kalbarczyk, „Z domu niewoli do Iranu”; W. Anders, „Bez ostatniego rozdziału”; J. Czapski, „Na nieludzkiej ziemi”; W. Wasilewski, „Generał i zbrodniarz. Spotkanie Władysława Andersa z Józefem Stalinem”; „Rola NKWD w formowaniu armii Andersa” (Przegląd Historyczno-Wojskowy 2012). Zdjęcia: Bundesarchiv, licencja CC BY-SA 3.0 DE, Bild 101I-310-0892-07. Zdjęcia na licencjach CC BY / CC BY-SA (Wikimedia Commons), autorzy: Główne Archiwum Moskwy, Joachim Döhler, Mierzonka, Scotch Mist, Leonid Dorenski. Zdjęcia w domenie publicznej: brytyjscy fotografowie wojskowi (Army Film and Photographic Unit, War Office, RAF), zbiory IWM (wygasły Crown Copyright); Narodowe Archiwum Cyfrowe, Wikimedia Commons. Kroniki filmowe (domena publiczna, zbiory NARA / archive.org): „The Army-Navy Screen Magazine” (US Army Signal Corps, 1943–1944); filmy z Biblioteki Prezydenckiej F.D. Roosevelta (US Navy, US War Department, 1943–1945); US Army Signal Corps, zbiory NARA (1944–1945); United News, Office of War Information (1943–1945); Universal Newsreel (1943–1945); „Why We Fight: The Battle of Russia” (US War Department, 1943); „Why We Fight: The Nazis Strike” (US War Department, 1943); Office of War Information (USA); niemieckie filmy z 1939 r. przejęte przez armię USA, zbiory NARA (RG 242); United News, Office of War Information (1939–1941); United News, Office of War Information (1942); War Department Film Bulletin (US Army, 1943). Mapy: opracowanie własne na podstawie danych wysokościowych (Mapzen Terrain Tiles / SRTM), Natural Earth oraz przebiegu rzek z OpenStreetMap (© autorzy OpenStreetMap, ODbL).