"Ο ήλιος επαντρεύτηκε" & μαρτυρίες, αυτοσχέδιος όμιλος ΣΜΙΝΕΤΣΗ, ΜΕΓΑΛΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΚΑΡΑΒΑΝΙ 2026

Τετάρτη 5 Αυγούστου 2026. Τo Πολυφωνικό Καραβάνι επιστρέφει στη Σμίνετση για τρίτη φορά διαχρονικά. Η χαρά των ανθρώπων είναι μεγάλη, το αναγγέλουν στα παιδιά τους τηλεφωνικά: "το Καραβάνι ήρθε τρίτη φορά σε ένα χρόνο στο χωριό"! Κι η δική μας η χαρά για το καλωσόρισμα μεγάλη. Μετά, ωστόσο, μάθαμε ότι πολλοί από τους αλλοτινούς οικοδεσπότες έχουν πρόσφατα πένθη αλλά παρόλα αυτά, δεν μας το είπανε τηλεφωνικά μην αποθαρρυνθούμε και δεν έρθουμε! Κάποιοι πενθισμένοι, μάλιστα, ήρθανε από κοντά μας χωρίς να τραγουδήσουν οι ίδιοι, τιμώντας ως οικοδεσπότες την επίσκεψή μας που αποτέλεσε τον 19ο βασικό σταθμό στο Μεγάλο Πολυφωνικό Καραβάνι 2026. Ταξιδεύαμε για πέμπτη μέρα, την παραμονή αρεντεύαμε στο Άνω Πωγώνι, Χλωμό και Πολύτσανη, και τούτη τη μέρα είχαμε αποφασίσει να την αφιερώσουμε στα χωριά της Ρίζας, με πρώτο σταθμό τη Σμίνετση και βραδινό προορισμό τη Δρόβιανη. Κάτσαμε στη σκιά του αγαπημένου μας δέντρου, έξω από την εκκλησία, με αγνάντιο ως το Καρόκι και το ηλιοβασίλεμα απέναντί μας. Η παρέα των οικοδεσποτών μας άρχισε αμέσως το τραγούδι. Επιμείναμε ιδιαίτερα στην έρευνα των πιο χαρακτηριστικών αχών της περιοχής, καταγράφοντας σειρά τραγουδιών στον ίδιο αχό, εντυπωσιασμένοι από τον πλούτο της παράδοσης του τόπου. Eδώ μοιραζόμαστε ένα από τα τελευταία τραγούδια που μας φίλεψαν οι οικοδεσπότες μας, μια επιθυμία της κυρίας Ανδρονίκης Παππά που το πήρε. Σε πολλά χωριά αντιληφθήκαμε πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος των γυναικών που παντρεύονταν και μετακόμιζαν στο χωριό του άντρα τους στο ταξιδεμα του ίδιου του τραγουδιού. Παίρναν για προίκα τα ίδια τους; τα τραγούδια! Και όταν αυτά ανθίζανε στο νέο τόπο, το νέο χωριό τους, μπόλιαζαν ήχους, αχούς;, στίχους, παράδοση. Το έχουμε τεκμηριώσει αυτό σε σειρά χωριών από τότε που αντιληφθήκαμε την έκταση του "μπολιάσματος" μέσω των γάμων, ερευνούμε διπλά και τριπλά για να τεκμηριώσουμε τη σχέση συγκεκριμένων τραγουδιών με συγκεκριμένα χωριά. Μπορεί να έχουν έρθει από αλλού, με μια νύψη στο χωριό, κι ύστερα να ξαναρίζωσαν στο νέο τόπο και να είναι πια συνυφασμένα μαζί του. Εδώ έχουμε μια τέτοια περίπτωση. Η κυρία Ανδρονίκη που με καημό προτείνει και παίρνει το τραγούδι είναι παντρεμένη στη Σμίνετση αλλά κατάγεται από το Καισαράτι, χωριό της ευρύτερης περιοχής. Και το τραγούδι προέρχεται από εκεί και βλέπουμε να το δείχνει στους τωρινούς συγχωριανούς της στίχο στίχο κι εκείνοι προσπαθούν να της κρατήσουν ίσο. Έχει χρόνια να το τραγουδήσει, στίχοι χάνονται με τα χρόνια στη μνήμη, εδώ το τραγουδά δύο φορές ως ένα συγκεκριμένο σημείο, χωρίς να το συνεχίζει ως εκεί που άλλοτε τραγούδαγε. Οι στίχοι που παίρνει εδώ τραγουδώντας, λίγο διαφορετικά τη δεύτερη φορά: Ο ήλιος επαντρεύτηκε και πήρε το φεγγάρι εκάλεσε και στη χαρά συμπέθερους τ΄ αστέρια τους έβαλαν φαΐ να φαν τους μόσχους και τα άνθη τους έβαλε και τον σουφρά στους κάμπους τα λουλούδια τους έβαλε προσκέφαλο τις ράχες να κουνήσουν όλά τα άστρια του ουρανού, αυγερινός δεν ήρθε και μέσα στο ξημέρωμα, αυγερινός εφάνει (ή εβγήκε) Κάθε τραγούδι που καταγράφουμε επιτόπια το αντιπαραβάλλουμε με τις μεταγραφές που πραγματοποιούμε εδώ και χρόνια στο Αρχείο Πολυφωνικού Τραγουδιού, όπως εκείνες που προέρχονται από εκδόσεις με στιχους των τραγουδιών. Παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού συναντήσαμε σε σειρά εκδόσεων. Πρώτη που παραθέτουμε, από τη συλλογή του Δεροπολίτη δασκάλου Νικόλαου Δημητρίου: Ο ήλιος επαντρεύτηκε και πήρε το φεγγάρι, εκάλεσε και στη χαρά τ’ αστέρια συμπεθέρους. Τα σύννεφα τους έστρωσε στρώματα για να κάτσουν, τους έβαλε φαΐ να φαν’, το μόσχο και τα άνθια, κρασί τους έδωσε να πιουν, θάλασσες και ποτάμια. Κι απ’ όλα τα’ άστρα τ’ oουρανού ο Αυγερινός εφάνει, φέρνει τον ύπνο ζωντανό, στα νιόγαμπρα πεσκέσι, φέρνει και στους συμπεθέρους λυχνάρι για να φέξει, να φέγγουν, να παν στα σπίτια τους, τα νιόγαμπρα νυστάζουν, θέλουν να παν να κοιμηθούν, θέλουν να ησυχάσουν. Στη συλλογή τους "Δημοτικά τραγούδια Βορείου Ηπείρου" οι Παναγιώτης Φωτίου και Νικόλαος Λύτης παραθέτουν την ακόλουθη παραλλαγή: Ο ήλιος επαντρεύτηκε Και πήρε το φεγγάρι, εκάλεσε και στη χαρά συμπέθερους τ’ αστέρια . Τ α σύννεφα τους έστρωσε στρώματα για να κάτσουν, τους έβαλε φαΐ να φαν΄ το μόσχο και τα άνθια. Κρασί τους έδωκε να πιουν θάλασσες και ποτάμια. Κι απ’ όλα τ’ άστρα τ’ ουρανού ο Αυγερινός εφάνη: φέρνει τον ύπνο ζωντανό στα νιόγαμπρα πεσκέσι, φέρνει και τους συμπέθερους λυχνάρι για να φέξει, να φύγουν, να πάν’ στα σπίτια τους, τα νιόγαμπρα νυστάζουν, θέλουν να παν’ να κοιμηθούν, θέλουν να ησυχάσουν. Στο Αρχείο διαθέτουμε και άλλες παραλλαγές που μελλοντικά θα δημοσιοποιήσουμε. Για την ώρα, ας αναφέρουμε όσους τραγουδούν εδώ: Ανδρονίκη Παππά, Αλεξάνδρα Φίλη, Αγγέλω Κώτσικου, Πάτρα Μπούρου, Δημήτρης Φίλης, Ηλίας Μπούρος Να ευχαριστήσουμε ξεχωριστά όσους πλαισίωσαν την καταγραφή, χωρίς να τραγουδούν οι ίδιοι, όντας πενθισμένοι: Σταύρος Κυρίτσης, Νικόλαoς Mπούρας, Σπύρος Τζώρας κά. Μεγάλης αξίας η κουβέντα μαζί τους μετά το τραγούδι! Δείτε το ως το τέλος. "ΆΠΕΙΡΟΣ" ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΚΑΡΑΒΑΝΙ ΚΑΛΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΚ UNESCO 2020