TỴ KHÁCH (thơ Tô Thùy Yên)

TỴ KHÁCH AI Music Suno Trường Đinh & thơ Tô Thùy Yên Lời ca Bỏ sử tịch Chạy lấy người Quá đà khỏi thế cuộc Sống trớn thừa Chai dại vô can Giữa những bất bình của thế giới Một bước, đã muôn trùng Vội vàng thay, thiên cổ Tâm cảnh ta Thêm một chân trời góc biển nữa Đã xế muộn Làm lại ư những việc đầu ngày? Nói, dẫu nói trống không Cốt bảo gìn ngữ tịch Nói, dẫu nói trống không Cốt bảo gìn ngữ tịch... Chỗ ta đang ngồi đây Kẻ qua đường chỉ thấy một chỗ trống Cời ký ức Hơ qua lòng lạnh lẽo Gió xa máng cửa ta Dăm mảng trời cố cựu Nơi thăm thẳm thượng nguồn cớ sự Còn trôi lền những xác thây nguyên Căng kéo dài đêm không ngủ được Biển dâu hậu chấn chỗ ta nằm Trong kiếp người, chìm nổi Bám tuyệt vọng chiêm bao Tìm khoanh vùng một chỗ chung đâu đó Lưu mình với giống nòi Nói, dẫu nói trống không Cốt bảo gìn ngữ tịch Nói, dẫu nói trống không Cốt bảo gìn ngữ tịch... Chạy lấy người... Sống trớn thừa... Lời giới thiệu của ChatGPT “Tỵ Khách” có thể hiểu là “lánh khách” — tránh người, tránh cuộc giao tiếp, chủ động rút mình ra khỏi thế sự. Nhưng trong thơ Tô Thùy Yên, đó không đơn giản là sự xa lánh con người. Đó là tâm thế của một người đứng ra ngoài cuộc thế để nhìn lại thế giới, nhìn lại lịch sử, nhìn lại chính mình và thân phận con người. Bài thơ nói về sự rời bỏ, cô độc và lưu lạc tinh thần: một con người đã “quá đà khỏi thế cuộc”, ngồi ở một nơi mà “kẻ qua đường chỉ thấy một chỗ trống”, nhưng trong khoảng trống ấy vẫn mang theo ký ức, lịch sử, những mất mát của quê hương và nỗi suy tư về thân phận. Càng muốn thoát khỏi thế sự, cái thế sự ấy lại càng hiện hữu trong tâm tưởng của Người thơ. “Tỵ Khách” vì thế không phải là trốn chạy, mà là một cuộc lui vào nội tâm để đối diện với những gì không thể trốn khỏi. Và ở cuối dãy thơ: “Nói, dẫu nói trống không, Cốt bảo gìn ngữ tịch” là một lời chốt kết rất quan trọng, với “bảo gìn” là bảo tồn và gìn giữ. Bởi thế, dù nói với một khoảng không, nói với loài hư vô, nói không có người lắng nghe, nói không có kẻ đối thoại... nhưng Nhà thơ vẫn phải nói — vì còn nói là còn giữ được ngôn ngữ Việt, còn giữ lại miền ký ức xa xưa, còn lưu giữ với giống nòi những căn cước văn hóa và dấu vết tâm tư của chính mình. Đấy là “lánh khách” giữa lịch sử thế giới bất bình nhưng không “lánh khách” với ngôn ngữ quê hương nguồn cội mình...    • TỴ KHÁCH (thơ Tô Thùy Yên)