Vol.457 | ចិត្តបាបព្រោះមានធម៌សៅហ្មង | លោកគ្រូ អុឹម រ៉ៃយ៉ា

Vol.457 | ចិត្តបាបព្រោះមានធម៌សៅហ្មង | លោកគ្រូ អុឹម រ៉ៃយ៉ា ធម៌សៅហ្មងដែលធ្វើឱ្យចិត្តសៅហ្មង ឬប្រឡាក់ដោយបាបនោះ ត្រូវបានហៅថា «កិលេស» (កិលេសធម៌) ឬ «អកុសលចេតសិក»។ ១. មូលហេតុឫសគល់នៃធម៌សៅហ្មង (អកុសលមូល ៣) ចិត្តដែលមានបាប និងសៅហ្មង តែងតែមានឫសគល់ចេញពីធម៌ ៣ យ៉ាងនេះ៖ លោភៈ (សេចក្តីលោភ/ចង់បាន)៖ ភាពកេញប្រវ័ញ្ច ការចង់បានរបស់គេមកធ្វើជា piece របស់ខ្លួន ដោយមិនខ្វល់ពីខុសត្រូវ។ ទោសៈ (សេចក្តីខឹង/ស្អប់)៖ ចិត្តក្រេវក្រោធ ការគុំគួន ការប្រចណ្ឌ ឬសេចក្តីក្តៅក្រហាយក្នុងចិត្ត។ មោហៈ (សេចក្តីវង្វេង/មិនដឹងពិត)៖ ការមិនស្គាល់ខុសត្រូវ ល្អអាក្រក់ មិនយល់ពីច្បាប់កម្មផល។ ២. លក្ខណៈនៃចិត្តបាប ឬចិត្តសៅហ្មង ធម្មជាតិដើមនៃចិត្ត (បភស្សរមិទំ ចិត្តំ) គឺមានភាពស្អាតបរិសុទ្ធ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលមានធម៌សៅហ្មងចោលស្រមោលចូលមក៖ ធ្វើឱ្យចិត្តក្តៅក្រហាយ៖ មិនមានសន្តិភាពក្នុងខ្លួន តែងតែខ្វល់ខ្វាយ និងបារម្ភ។ ដឹកនាំកាយ និងវាចាឱ្យធ្វើខុស៖ កាលណាប្រឡាក់ដោយកិលេស ចិត្តនឹងបញ្ជាឱ្យនិយាយពាក្យមិនល្អ ឬធ្វើសកម្មភាពដែលបំពាន និងធ្វើឱ្យអ្នកដទៃឈឺចាប់ (បង្កើតជា អកុសលកម្ម Empirical/Kamma)។ ៣. វិធីលាងជម្រះធម៌សៅហ្មងចេញពីចិត្ត ដើម្បីកាត់បន្ថយ និងលុបបំបាត់ធម៌សៅហ្មង ព្រះពុទ្ធសាសនាបានប្រដៅឱ្យប្រើប្រាស់ធម៌ល្អ (កុសលធម៌) មកជំនួសវិញ៖ ប្រើមេត្តា និងករុណា ដើម្បីយកឈ្នះ ទោសៈ (សេចក្តីខឹង)។ ប្រើទាន និងការលះបង់ ដើម្បីយកឈ្នះ លោភៈ (សេចក្តីលោភ)។ ប្រើសតិ និងបញ្ញា ដើម្បីយកឈ្នះ មោហៈ (សេចក្តីវង្វេង)។ សរុបមក៖ ចិត្តមិនមែនបាបដោយឯកឯងនោះទេ ប៉ុន្តែបាបព្រោះតែ «កិលេស ឬធម៌សៅហ្មង» ចូលមកជ្រៀតជ្រែក។ កាលណាភ្នែក ត្រចៀក ច្រមុះ អណ្ដាត កាយ និងចិត្ត គ្មាន «សតិ» រក្សាការពារទេ ធម៌សៅហ្មងនឹងចូលមកធ្វើឱ្យចិត្តធ្លាក់ចូលទៅក្នុងបាបភ្លាមៗ។