900+ Year Old Hoysala Lakshmi Temple in Karnataka | Rare Vastu Temple | Ancient Heritage

Lakshmi temple | Hoysala empire | vasthu temple | Old temple | Temple | Kolhapur lakshmi | #temple #hindu #indian #lakshmi #kolahapur #viral #hassan #oldtemple #hoysala #beluru #halebeedu #halebidu #viraltemplates #sadhu #temple ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಕತೆ ಇಲ್ಲಿದೆ: 1). ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜನಾದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜನೇ ನೇರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರಿ (ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ವರ್ತಕ) ಕುಲ್ಲಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಪತ್ನಿ ಸಹಜಾ ದೇವಿ ಸೇರಿ ಈ ಭವ್ಯ ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳರ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. 2). ಚತುಷ್ಕೂಟ ಶೈಲಿಯ ವಿಶೇಷತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು (ಏಕಕೂಟ), ಎರಡು (ದ್ವಿಕೂಟ) ಅಥವಾ ಮೂರು (ತ್ರಿಕೂಟ) ಗರ್ಭಗೃಹಗಳಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿ ದೇವಾಲಯವು ಚತುಷ್ಕೂಟ (ನಾಲ್ಕು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳು) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ. ದೇವಾಲಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂಟಪವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ದೇವತೆಗಳ ಗರ್ಭಗೃಹಗಳಿವೆ: ಪೂರ್ವ: ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹ (ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆ). ಪಶ್ಚಿಮ: ಶಿವನ ರೂಪವಾದ ಲಿಂಗ (ಭೂತನಾಥ). ಉತ್ತರ: ಕಾಳಿ ಮಾತೆ (ರೌದ್ರ ರೂಪ). ದಕ್ಷಿಣ: ವಿಷ್ಣು (ಕೇಶವ). ವಿಶೇಷತೆ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಭವ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ. ೩. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ರೋಚಕ ಕತೆ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದ್ವಾರಪಾಲಕರಾಗಿ ಭೇತಾಳ (ಭೂತಗಳು) ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗಾರರ ಭಯಾನಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕಾಳಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಕಾಳಿಯು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ನಾಶದ ಸಂಕೇತ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ರೌದ್ರ ರೂಪಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಈ ಚತುಷ್ಕೂಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು: ಕದಂಬ ನಾಗರ ಶೈಲಿಯ ಗೋಪುರಗಳು: ಹೊಯ್ಸಳರ ನಂತರದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಗೋಪುರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಶೈಲಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡಿಗೆ ಮುನ್ನಾದಿನ: ಇದು ಬೇಲೂರು ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದು. ಹೊಯ್ಸಳರು ತಮ್ಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ದೇವಾಲಯವಿದು. ಕೆರೆಯ ದಂಡೆ: ದೇವಾಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಕೆರೆಯಿದ್ದು, ಇದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸೀಲಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಮಾಲ್ಮೈ/ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ) ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಲಾಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದ (ಮಧ್ಯದ ಮಂಟಪ) ಭುವನೇಶ್ವರಿಯಲ್ಲಿ (ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಬಿಡಿಕಲ್ಲುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ) ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನು ಅವರವರ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ (ಶಿವ) ಅಥವಾ ಲಾಂಛನದ ಕೆತ್ತನೆ ಇದ್ದು, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ: 1). ಇಂದ್ರ (ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು): ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿ. ಮಾಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಆತನ ವಾಹನವಾದ ಐರಾವತ (ಬಿಳಿ ಆನೆ) ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. 2). ಅಗ್ನಿ (ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕು): ಜ್ವಾಲೆಯ ದೇವನಾದ ಅಗ್ನಿಯು ಆಗ್ನೇಯ (South-East) ದಿಕ್ಕಿನ ಕಾವಲುಗಾರ. ಈತನ ವಾಹನ ಟಗರು (ಕುರಿ). ಮಾಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನು ಜ್ವಾಲೆಯ ಕಿರೀಟ ಹಾಗೂ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. 3). ಯಮ (ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು): ಕಾಲ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ದೇವನಾದ ಯಮಧರ್ಮರಾಯನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿ. ಈತನನ್ನು ಆತನ ವಾಹನವಾದ ಕೋಣ (ಮಹಿಷ) ದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. 4). ನಿರೃತಿ (ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕು): ರಾಕ್ಷಸರ ಅಥವಾ ನೈಋತ್ಯ (South-West) ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ನಿರೃತಿಯ ವಾಹನ ನರ (ಮನುಷ್ಯ) ಅಥವಾ ಶವ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಯು ನವರಂಗದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. 5). ವರುಣ (ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು): ಜಲದೇವನಾದ ವರುಣನು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಕ. ಈತನ ವಾಹನ ಮಕರ (ಮೊಸಳೆಯಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಾಣಿ). ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಾಶವನ್ನು (ಹಗ್ಗ) ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 6). ವಾಯು (ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕು): ಗಾಳಿಯ ದೇವನಾದ ವಾಯುದೇವನು ವಾಯುವ್ಯ (North-West) ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿ. ಈತನ ವಾಹನ ಜಿಂಕೆ. ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಜಿಂಕೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಯುದೇವನು ಕುಳಿತಿರುವ ಕೆತ್ತನೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. 7). ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾಮಂಟಪದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸೀಲಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಮಾಲ್ಮೈ/ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ) ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕಲಾಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. 8). ಈಶಾನ (ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕು): ಶಿವನ ಒಂದು ರೂಪವಾದ ಈಶಾನನು ಈಶಾನ್ಯ (North-East) ದಿಕ್ಕಿನ ಅಧಿಪತಿ. ಈತನ ವಾಹನ ನಂದಿ (ವೃಷಭ). ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿಯ ಮಾಲ್ಮೈ (ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ) ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿಶೇಷತೆ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಂಬಗಳು ಅಥವಾ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡಗದ್ದವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಎಂಟೂ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಪಾಲಕರು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಯ್ಸಳರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನ (Soapstone) ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಭಾವನೆಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ.